Ka moena kūikawā o Akai

by

Hoʻohālike ʻia e

kiʻi-ʻike
kiʻi-ʻike

I ko Akai wā kamaliʻi, ua hoʻomoe kona makuahine iā ia ma luna o kahi moena nani. Ua hana ke ʻanakē o Akai i kēia moena kūikawā mai nā lau pāma.

  1. E nānā i nā waihoʻoluʻu nani a me nā hoʻolālā ma nā wahi āpau o kēia lumi!
  2. E inoa a wehewehe i nā kinona he nui e like me kou hiki ma kēia kiʻi.
  3. He pākeʻe punahele paha kāu a mea paha āu e makemake ai e hiamoe me ia?
kiʻi-ʻike

He ʻōniʻoniʻo, polū, a me ka ʻōmaʻomaʻo nā waihoʻoluʻu o ka moena. He ʻokoʻa ia mai nā moena ʻē aʻe a ka makuahine o Akai i loko o ka hale liʻiliʻi.

  1. E kūkākūkā i nā ʻano ma ka moena o Akai. Hoʻololi nā lālani ma waena o nā kala māmā a me nā kala ʻeleʻele. Loaʻa iā ia nā pālua o nā lālani ʻulaʻula, ʻōmaʻomaʻo, a me ka uliuli.
  2. He ʻano ʻehā ʻaoʻao ka huinahā e like me kēia ʻaoʻao. He huinahā kēia moena a he 30 lālani o 9 mau huinahā.
  3. ʻO 30 lālani o 9 mau huinahā e hana i 270 mau huinahā no ka moena. Hiki iā ʻoe ke hōʻalo i ka helu ʻana ma o 30 a i 270? Inā ʻaʻole, hiki paha iā ʻoe ke hōʻalo i ka helu ʻana ma o 3 a i 27.
kiʻi-ʻike

Ua maloʻo loa ka ʻāina a puni ka hale o Akai, ua wela, a ua piha i nā pōhaku. He nui nā moʻo ʻawaʻawa, nā nananana, a me nā nahesa hoʻi. Akā, ʻaʻole loa ʻo Akai i pilikia i ka nahu ʻia e kēia mau mea weliweli.

  1. E huli i nā mea ola liʻiliʻi a puni ʻo Akai ma ka honua. Manaʻo ʻoe ua pale aku kāna moena iā ia mai kēia mau mea ola weliweli?
  2. Inā ua hoʻopuni ʻia ʻoe e nā mea weliweli, manaʻo ʻoe e hauʻoli ʻoe e like me ke ʻano o Akai ma kēia kiʻi?
  3. E hoʻomaopopo he palupalu a māmā nā puʻu mamao aku ma mua o nā puʻu kokoke. Hiki iā ʻoe ke hoʻohana pinepine i ke kekelē o ka palupalu e kōkua iā ʻoe e ʻike i ka mea kokoke a me ka mea mamao aku i ke kiʻi.
kiʻi-ʻike

ʻĪ maila kona makuahine, “ʻO kāna moena kūikawā e pale aku iā ʻAkai mai nā pōʻino a pau.”

  1. Ke manaʻoʻiʻo nei ʻoe he hiki i nā mea, e like me ka moena, ke loaʻa nā mana kūikawā a kilokilo?
  2. Loaʻa iā ʻoe kekahi mea āu e manaʻoʻiʻo nei e kōkua iā ʻoe ma ke ʻano kilokilo?
  3. Nui nā kinona ma ʻaneʻi ma waho aʻe o nā huinahā. E huli i nā huinakolu a me nā kinona poepoe ma kēia kiʻi.
kiʻi-ʻike

He keiki akamai ʻo Akai. Ua ʻike ʻo ia i kahi o ka luawai pāpaʻu kokoke loa.

  1. Ma kahi maloʻo loa, he mea nui loa ka loaʻa ʻana o kahi luawai pāpaʻu i kona kauhale. Pono lākou a pau i manaʻo nui iā Akai.
  2. He nui nā kala nani like ʻole i ko lākou mau lole. Ua ʻike anei ʻoe i ka mea hea o nā kala ʻehiku o ke ānuenue i nele i kēia kiʻi?
  3. Hiki iā ʻoe ke helu i ko lākou mau wāwae a pau ma ka helu ʻana ma 2. Hiki iā ʻoe ke helu i ko lākou mau lima ma ke ʻano like. Pehea ʻoe e helu pū ai i ko lākou mau lima a me nā wāwae? E helu anei ʻoe ma 2 a i ʻole 4?
kiʻi-ʻike

Ua ʻike nō hoʻi ʻo Akai i kahi i loaʻa ai ka manyatta o kona kupuna wahine. Hele pinepine ʻo ia e inu i ka waiū kāmelo me kona kupuna wahine.

  1. He kauhale liʻiliʻi ʻo Manyatta. Ua akamai loa ʻo Akai i ka ʻimi ʻana i kona ala a puni ka wahi āna i noho ai. Pehea ʻoe i ka ʻimi ʻana i nā mea a puni ka wahi āu e noho ai?
  2. Loaʻa i kekahi poʻe kahi manaʻo ikaika o ke kuhikuhi ʻana, a hiki i kekahi ke huikau maʻalahi. ʻO wai ʻoe?
  3. Ua like loa ke ʻano o ka moena o kona kupuna wahine me ka moena o Akai. E wehewehe i kekahi mau ʻokoʻa āu e ʻike ai ma waena o nā moena ʻelua.
kiʻi-ʻike

I kekahi lā, ʻaʻole i laki loa ʻo Akai. Ua haʻalele ʻo ia e hele i ka manyatta o kona kupuna wahine, akā ua nalowale ʻo ia i loko o nā puʻu. Ua makaʻu ʻo Akai.

  1. ʻOiai pehea ko kākou akamai i nā mea, hiki i nā kānaka a pau ke hana hewa. Hiki iā ʻoe ke noʻonoʻo i kahi manawa i hana ʻia ai kēlā iā ʻoe i kēia manawa?
  2. ʻOiai paha ʻaʻole mākou makemake i kā mākou mau hewa ponoʻī, ʻaʻole pono mākou e hoʻowahāwahā iā lākou. He mea hoihoi pinepine nā hewa a he nui nā mea e aʻo mai ai iā mākou e pili ana iā mākou iho.
  3. Pehea lā ke ʻano o ke ʻano o Akai ma kēia kiʻi e hōʻike mai ana ua makaʻu ʻo ia?
kiʻi-ʻike

Ua noho ʻo ia ma lalo o kahi lāʻau edome a kali i ke kōkua. Ma hope koke iho, ua hiamoe ʻo ia a ua moeʻuhane.

  1. Inā nalowale ʻoe i kahi lā wela, he mea naʻauao ke ʻimi i kahi wahi anuanu a malu a manaʻolana e hoʻopakele ʻia. Hiki i ka wela kiʻekiʻe ke lilo i mea weliweli loa a pono e mālama pono ʻia.
  2. He nui nā ʻano moeʻuhane a kānaka. He mea weliweli kekahi, he mea leʻaleʻa kekahi, he mea lapuwale kekahi, a he mea maoli kekahi. He aha ke ʻano o nā moeʻuhane āu?
  3. I ko lākou piʻi ʻana i luna, māhele ka hapa nui o kēia mau lālā i ʻelua lālā. No laila, lilo ka lālā 1 i 2, a lilo kēlā mau lālā i 4, a pēlā aku. Pehea ke kiʻekiʻe e hiki ai iā ʻoe ke hoʻomau i ka pāpālua ma mua o ka lilo ʻana i helu nui loa?
kiʻi-ʻike

ʻO kēia ka moeʻuhane a Akai. E moe ana ʻo ia ma luna o kāna moena kūikawā. He wahine i like me kona kupuna wahine e kiaʻi ana iā ia. Ua minoʻaka ka luahine a hāʻawi iā ia i kahi kīʻaha waiū kāmelo. I ka manawa i kīkoʻo aku ai ʻo Akai i kona lima e lawe i ka waiū, ua ala aʻe ʻo ia.

  1. Manaʻo ʻoe hiki iā ʻoe ke loaʻa kahi leka mai ka moeʻuhane, a i ʻole he mea ʻole ia? He aha kou manaʻo e hoʻāʻo nei kēia moeʻuhane e haʻi aku iā Akai?
  2. E nānā i nā pōʻai kala i waenakonu ma mua pono o ka maka o ke kupuna wahine. Ke loaʻa i nā pōʻai kahi kikowaena like, ua kapa ʻia lākou he mau pōʻai concentric.
  3. He aha nā kala i hana hou ʻia i kona mau lole a me nā mea hoʻonani, a ʻo wai hoʻi i ʻike ʻia hoʻokahi wale nō?
kiʻi-ʻike

Ua hāmama mālie ʻo Akai i kona mau maka. I kona nānā ʻana i luna, ʻike akula ʻo ia i kahi manu polū liʻiliʻi ma luna o kahi lālā ma luna ona.

  1. I kekahi manawa, hoʻohana nā mea kākau i nā mea kūikawā i nā moʻolelo ma ke ʻano he hōʻailona. Manaʻo ʻoe he hōʻailona ka manu polū i kahi mea kūikawā i loko o kēia moʻolelo, a he manu polū wale nō paha me ka ʻole o ka manaʻo kūikawā?
  2. ʻElua ʻaoʻao i hala aku nei ua ʻike mākou i kēlā lāʻau like, akā aia kekahi mau ʻokoʻa ma waena o nā kiʻi ʻelua o ka lāʻau. Ehia mau ʻokoʻa āu e ʻike ai?
  3. Ke nānā nei ʻo Akai lāua ʻo ka manu kekahi i kekahi. Inā hiki iā lāua ke kamaʻilio kekahi i kekahi, he aha kā lāua e ʻōlelo ai?
kiʻi-ʻike

I ke ala ʻana o Akai, ua hoʻolele ka manu polū liʻiliʻi i kona mau ʻēheu a alakaʻi i ke ala no Akai. Ua hahai ʻo ia i ka manu.

  1. Hiki i nā manu ke wikiwiki a paʻakikī ke hahai. Ua hoʻāʻo anei ʻoe e hahai i kahi holoholona hihiu e ʻike i kona wahi e hele ai?
  2. Inā ua nalowale ʻoe ma kahi pōʻino, e hilinaʻi anei ʻoe i kou palekana i kahi holoholona ʻē? Ke hilinaʻi nui nei ʻo Akai.
  3. Pehea kou manaʻo e hiki mai ana kēia? E alakaʻi anei ka manu iā Akai i kahi palekana a i ʻole e nalowale hou aku ʻo ia ma hope o kēia manu lapuwale?
kiʻi-ʻike

Ua hiki ʻo Akai i kahi i hele ai ke ala ma nā ʻaoʻao ʻelua. Ua hoʻokuʻu ka manu polū i kahi ʻāpana moena e like me ka moena ponoʻī o Akai.

  1. He mea ʻē loa ka hāʻule ʻana o kahi ʻāpana moena no kekahi manu. Malia paha ʻaʻole ia he manaʻo maikaʻi ʻole ka hilinaʻi ʻana i kēia manu. Pehea kou manaʻo?
  2. ʻAʻole mākou i ʻike i kēlā ʻāpana moena ma nā kiʻi ʻē aʻe o ka manu. No hea mai kēlā ʻāpana moena a pehea i loaʻa ai i ka manu?
  3. E nānā i ka helehelena o Akai. He aha ka mea a kona helehelena e hōʻike mai ai iā ʻoe e pili ana i kona manaʻo?
kiʻi-ʻike

I ka hāpai ʻana i ka ʻāpana moena, ʻike akula ʻo Akai i nā kapuaʻi wāwae āna i ʻike ai he kapuaʻi wāwae kona makuahine. Ma hope koke iho, ʻike akula ʻo ia i ka luawai pāpaʻu kahi a lākou i kiʻi ai i ka wai.

  1. He mea maikaʻi kona hilinaʻi ʻana i kēlā manu ʻē. Ua lawe ʻia ʻo ia i kahi palekana ma o ka hahai ʻana i kona mau manaʻo a me ka hilinaʻi ʻana i ka manu.
  2. Ua hilinaʻi anei ʻoe i kekahi mea a i ʻole kekahi kanaka ma kahi kūlana ʻē? Pono ʻoe e makaʻala loa i ka poʻe āu e koho ai e hilinaʻi.
  3. Ua ʻike anei ʻoe i ke ʻano o nā kapuaʻi o haʻi? Ke noho ʻoe ma kahi e pono ai ke hahai i nā alahele, ke manaʻo nei ʻoe ua akamai ʻoe i ka ʻike ʻana i nā kapuaʻi i hana ʻia e nā poʻe a me nā holoholona like ʻole?
kiʻi-ʻike

Ua mele a hula ka ʻohana o Akai e hoʻokipa i kona home. Ua hana lākou i kahi ʻahaʻaina e hoʻolauleʻa ai i ka hoʻi palekana ʻana mai o kā lākou keiki.

  1. E nānā i ko lākou hauʻoli a pau i ka hoʻi palekana ʻana mai o Akai. Pehea lā e ʻike ai ua hauʻoli lākou?
  2. He nani nā waihoʻoluʻu a me nā hoʻolālā o ko lākou mau lole. ʻO wai o kēia mau mea āu e makemake nui ai?
  3. Makemake nui ʻo Akai e hele wāwae ʻole, ʻoiai he nui ka poʻe ʻē aʻe o kēia moʻolelo e ʻaʻahu ana i nā kāmaʻa. ʻO wai kāu makemake?
kiʻi-ʻike

Ua noho ʻo Akai ma luna o kāna moena kūikawā a hauʻoli i ka ʻai ʻana i kekahi mau meaʻai ʻono.

  1. I ka pau ʻana o kahi lā weliweli, ua hauʻoli loa ʻo ia. Ma hope o kahi hanana hoʻopilikia, he mea kupanaha paha ka hoʻi ʻana i kahi wahi kamaʻāina a palekana hoʻi.
  2. Loaʻa iā ʻoe kahi wahi punahele kahi āu e manaʻo ai he palekana a ʻoluʻolu hoʻi?
  3. No kona moena mai anei kona hauʻoli a i ʻole mai ona iho?

Ua noa iā ʻoe ke hoʻoiho, kope, unuhi a hoʻololi paha i kēia moʻolelo a hoʻohana i nā kiʻi inā ʻoe e hoʻopili i kēia ʻano:

Ka moena kūikawā o Akai
Mea kakau — Ursula Nafula
Kiʻi — Catherine Groenewald
ʻŌlelo — Pelekania
LeLevel — Nā paukū mua
© African Storybook Initiative 2014
Nā Mea Maʻamau Hana: Attribution 4.0
Punawaiwai www.africanstorybook.org

Prev
Page 1 o 16
Aʻe