Akụkọ
Ihe Ịtụnanya Kwa Izu – Malite na Julaị 18, ọrụ a anọwo na-eziga ozi-e kwa izu nke "ihe ịtụnanya" (ihe mgbagwoju anya na egwuregwu) n'efu nye ihe karịrị ndị nkuzi 1300 debanyere aha na weebụsaịtị EFM . A ga-edetuo ma ziga ozi-e ndị a n'ụlọ ezinụlọ onye nkuzi. Anyị chọrọ ime ka ọ dịrị ndị nkuzi mfe ịkọrọ ezinụlọ ha akụkụ a nke mgbakọ na mwepụ. Ojiji ọzọ bụ ịkwado mmemme Ihe Ịtụnanya nke Izu nke onye nkuzi n'ime klaasị. E nwere otu egwu ọkwa klas atọ maka ihe omume ahụ: K-2, 1-4, na 2-5.
Weebụsaịtị – Ụdị ọhụrụ nke weebụsaịtị EFM ka na-aka mma ma na-adọta uche zuru ụwa ọnụ. Anyị na-eme nkezi ihe karịrị ndị ọbịa 1000 kwa ụbọchị, ndị ọbịa anyị na-abịakwa site n'ọtụtụ mba dị iche iche (n'ihi na anyị nwere asụsụ 100+ ugbu a).
Nnyocha gosiri ... Gịnị kpọmkwem?
Ụwa agụmakwụkwọ juputara na mmemme ma ọ bụ usoro ndị a na-akwado "nnyocha." E nwere ọtụtụ ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ ndị na-agaghị anabata ihe ndị a na-anaghị amụ na-akwado ha (dị ka a ga-asị na ndị ọrụ ha enweghị ike ịtụle ha). Okwu ọlaedo "ọmụmụ ihe na-egosi" aghọwo ihe dị mkpa na nke na-akpaghị aka maka nnabata.
N'akụkụ nke m, anaghị m eme ihere ikwu maka ọmụmụ ihe ndị na-egosi otú agụmakwụkwọ mgbakọ na mwepụ dị n'oge mbụ si dị mkpa. Dịka onye ọrụ ibe m bụ́ Clarence Ames si enwe mmasị ikwu, ọmụmụ ihe na-egosi na nkwadebe mgbakọ na mwepụ ịbanye n'ụlọ akwụkwọ ọta akara bụ ihe kacha mma ịkọ ihe ọ bụla onye ọ bụla na-eche banyere ya. Kwuo maka nke a ma emechaa.
Agbanyeghị, m ga-agba gị ume ka ị kpachara anya maka ihe ọmụmụ ndị a na-egosi na ihe ndị na-egosighị, na otu ị ga-esi kpebie itinye ha n'ọrụ. Nsonaazụ ha ò nwere isi? Enwere ihe mgbochi zoro ezo? Enwere ihe ndị na-agbagwoju anya a hapụrụ ma ọ bụ na a tụleghị ha? Ndị nchọpụta ahụ hà chọrọ ụdị nsonaazụ ụfọdụ ma nwee obi ụtọ ileghara ndị ọzọ anya?
E nwere otu okwu ama ama sitere n'akụkọ ndụ Mark Twain: "E nwere ụdị ụgha atọ: ụgha, ụgha a na-akpọ asị, na ọnụọgụgụ." Ọ na-adọrọ mmasị ikwu ihe yiri nke ahụ gbasara ụfọdụ nnyocha m hụrụla.
Ihe atụ nke 1 - Ọmụmụ Mmụta Mgbakọ na Mmalite
A matala ihe ruru afọ iri abụọ ugbu a na nkwadebe mgbakọ na mwepụ nke nwatakịrị na-aga ụlọ akwụkwọ ọta akara bụ ihe kacha mma na-egosi ihe ịga nke ọma ya n'oge niile ọ na-aga akwụkwọ n'ihe gbasara ngalaba mmụta niile. Ndị otu nyocha nọọrọ onwe ha akọwaala ọmụmụ ihe mbụ ndị ahụ nke ọma, ha nwekwara ihe ndị na-eme ka ọ sie ike. Dịka ọmụmụ ihe ndị ọzọ gosiri na ọrụ mgbakọ na mwepụ n'oge dị mma n'ịmepụta ọrụ onye isi, ihe ndị ahụ pụtara ìhè nke ukwuu. Ịzụlite ọrụ onye isi nke nwatakịrị na-eme ka ikike ha ịhazi, ilekwasị anya, ijikwa mmetụta uche, ịhazi ọrụ, na iru ihe mgbaru ọsọ ka mma - ọ na-emekwa ka àgwà ndị metụtara ya, ma dịkwa egwu, dị ka obiọma na ọmịiko ka mma.
Ụwa nke ọmụmụ ihe ndị ahụ dị mma ma dịkwa m ka ihe siri ike. Agbanyeghị, ihe ụfọdụ ndị na-elekọta mmadụ kpebiri ime na ozi a abụghị ihe siri ike. Ndị nne na nna na-ahụ n'anya, na-anụ maka mkpa agụmakwụkwọ mgbakọ na mwepụ dị na mbụ, na-ekpebikarị "iji ihe kpọrọ ihe" gbasara ọzụzụ mgbakọ na mwepụ nke nwa ha - ha na-eji kaadị ngosi, akwụkwọ ọrụ, na egwuregwu kọmputa nke igwu mgbakọ na mwepụ. Mgbe ha na-amụ nwa ga-abanye ụlọ akwụkwọ ọta akara nwere nkà mgbakọ na mwepụ siri ike, ha na-amụkwa nwa nke ga-akpọ mgbakọ na mwepụ asị ma ghara ịhụ ịma mma ma ọ bụ ọṅụ na ya. Enweghị m ike ịta ọmụmụ ihe ndị a ụta maka ụdị nsonaazụ a, mana enwere m ike ịrịọ ka ndị mmadụ chee echiche nke ọma banyere ihe na-eme n'ezie na otu kacha mma isi nweta ya.
Ihe atụ nke abụọ - Ọmụmụ ihe m mere n'ihe mberede gbasara ihe dị mkpa
Mgbe m na-akụzi ihe n'ime klaasị, ewebatara m mmụta dabere na nsogbu (PBL) n'ụlọ akwụkwọ klas m nke 7-12. Mgbe m jiri ya mee ihe, na-enweghịkwa ọmụmụ ihe ọ bụla iji kwado ya, enwere m obi ike na nke a bụ nnukwu mmụba na nkuzi m. Agbanyeghị, ezinụlọ chọrọ mmesi obi ike na usoro ọhụrụ a a na-amaghị anaghị emebi ụzọ agụmakwụkwọ ụmụ ha. Ha chọrọ ileba anya na nha, dị ka akara SAT na AP, nke dị mfe inyocha ma ghọta. Mgbe ọtụtụ afọ gasịrị, ngalaba mgbakọ na mwepụ anyị nabatara nrụgide a ma mee nnyocha n'ime ụmụ akwụkwọ anyị nke gosiri na akara SAT ha nwere ike ka mma karịa ka ha dịbu, mana n'ezie ọ kaghị njọ.
N'amaghị ama, emechara m obere ọmụmụ nke m ihe dị ka otu oge. Kwa afọ na klas geometry m, ana m eme ihe mmụta ọkara ụbọchị gbasara uru nke ịnọgidesi ike wee soro ya gụọ ihe maka ọrụ ụlọ. Amalitere m ihe mmụta ahụ site n'itinye ụdị ihe ise Platonic siri ike n'ihu klas ahụ ma jụọ ha ihe mere e ji nwee naanị ise ndị a. Nye ụmụ akwụkwọ ahụ, ọ dị ha ka nsogbu ha nwere ike ime, mana ọ bụ n'ezie obere mmalite afọ ka ha nwee ngwaọrụ niile ha chọrọ. Isi ihe dị na mmega ahụ bụ ịhụ ogologo oge ha ga-echebara ya echiche tupu ha akwụsị ma chọọ m azịza ya.
Ruo afọ abụọ tupu m amalite iji PBL, oge tupu ụmụ akwụkwọ akwụsị ịga akwụkwọ dị site na sekọnd 30 ruo 90. Mgbe PBL gasịrị, klas m ka na-aga n'ihu na-arụ ọrụ na nsogbu a mgbe nkeji ise gachara! Ha amụtala ntachi obi na usoro idozi nsogbu nke nyere ha obi ike na mmasị ịnọgide na-aga. Ha amụtala ịrụkọ ọrụ ọnụ, ịkparịta echiche, na ịga na bọọdụ ọcha ma rụọ ọrụ n'ìgwè. A ga-awakpo ma nwee obi ụtọ na nsogbu siri ike, a gaghị ahụ ha dị ka ihe na-agaghị ekwe omume ma tụfuo ha ma ọ bụrụ na ha were ihe karịrị nkeji abụọ.
N'eziokwu, ọmụmụ ihe a dị obere. Agbanyeghị, ọ na-aga n'ihu kwa afọ, o wee napụ m ume. Nke a bụ ihe akaebe na ụmụ akwụkwọ m na-amụta ihe bara uru karịa ihe ga-apụta na ule SAT. Ọ bụrụ na ị lere naanị akara SAT anya, ị gaghị eche echiche banyere mgbanwe a na ụzọ nkuzi.
Ị kwesịrị ịkpachara anya nke ọma ileba anya n'ihe niile mgbe ị na-ele ihe a chọpụtara n'ọmụmụ ihe. Ọtụtụ mgbe, ọ na-esiri ọmụmụ ihe ike ịtụle ụfọdụ njirimara ndị ka mma.
Ihe atụ nke atọ - Mba ndị ụmụ ha na-anwale nke ọma
Anyị niile ahụla ntụnyere nke etu mba dị iche iche si atụle ọkwa ha n'agụmakwụkwọ mgbakọ na mwepụ. PISA bụ ule mba ụwa nke a na-ejikarị eme nke a, ọ bụkwa ezigbo ule. Ihe isi ike dị na ntụnyere ndị a bụ na enweghị ụzọ maka ule dị mkpirikpi iji lelee ihe niile anyị nwere ike ichebara ụmụ anyị echiche. Ọ bụrụgodị na ha nwere ike, kedu ka ị ga-esi wulite ọkwa na nke a? Ndị mmadụ chọrọ ụkpụrụ ndị dị mfe nghọta ma tinye n'ọrụ.
Dịka ị hụrụ n'ihe atụ nke abụọ, e nwere ihe dịka ntachi obi, nghọta siri ike, nkà idozi nsogbu, nkwurịta okwu ezi uche dị na echiche, ihe okike, na ọbụna ịhụnanya ime mgbakọ na mwepụ, nke siri ike ịtụ ma tụnyere. Gịnị ka ọ bara uru ime ka ụmụ akwụkwọ mara mma n'ịga n'ihu na mgbakọ na mwepụ naanị ka ha ghara iche echiche ma ghara inwe nghọta mgbe a bịara n'ịme mgbakọ na mwepụ?
Mgbe ị na-ele anya na ntụnyere obodo ndị a, jide n'aka na ị ga-eleba anya karịa akara mbụ wee nweta nghọta ka mma maka ihe na-eme n'ezie tupu a nwaa gị iji usoro obodo.
Ihe atụ nke 4 - Ihe ịga nke ọma n'oge dị mkpirikpi?
Amaara m usoro mgbakọ na mwepụ mbụ maka ezinụlọ ndị mere nnyocha banyere ezinụlọ site na iji ihe ha. Mmemme ahụ nwere mmasị ịnya isi na ụmụaka ndị sonyere na ọmụmụ ihe ahụ mere ọganihu dị ukwuu n'oge dị mkpirikpi ma e jiri ya tụnyere ezinụlọ ndị na-ejighị usoro mgbakọ na mwepụ ha.
Nke ahụ dị ezigbo mma. Mana lee anya nke ọma. Otu ajụjụ na-abata n'uche bụ uru ezinụlọ ndị ahụ nwetara site n'ime ihe ọ bụla mere ka ha lekwasị anya na mgbakọ na mwepụ karịa ka ha gaara enweta ma ọ bụghị ya. Ọmụmụ ihe ahụ ejighị mmemme a tụnyere iji mmemme mgbakọ na mwepụ ndị ọzọ. Ikekwe ntinye aka mgbakọ na mwepụ ndị ọzọ gaara aka mma?
Isi ihe dị mkpa a hapụrụ n'ọmụmụ ihe a bụ ogologo oge ezinụlọ nọrọ na mmemme ahụ. Mụ na otu onye nyocha kwurịtara okwu, onye gwara m na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmemme niile dị otu a, gụnyere nke a, na-ebelata n'etiti ọnwa anọ na itoolu. Yabụ, olee uru mmemme nke ezinụlọ anaghị anọ na ya bara? Ikekwe enwere ụzọ isi nọgide na-aga n'ihu na mkpakọrịta nwoke na nwanyị - anyị amaghị.
Ebe ọ bụ na e nwere ụkọ ego nyocha, ọtụtụ mgbe naanị ụzọ e si eme nnyocha nke mmemme bụ ka mmemme kwụọ ụgwọ ya. Ọmụmụ ihe dị otú ahụ na-adabere n'ịchọ igosi irè nke usoro ụfọdụ, yabụ ọ naghị enwe mkpali ịkọwa ihe niile nwere ike ime na ọmụmụ ihe ahụ ozugbo enwetara ụfọdụ nsonaazụ dị mma. Ọ bụrụ na mmemme ahụ nwere nkwado ego zuru oke iji nwee ike ịkwado ọmụmụ ihe nke na-egosi na usoro ya bụ mmezi, kedu ka nke ahụ kwesịrị inye gị obi ike? Ọtụtụ ọmụmụ ihe na-akpachara anya izere ọnyà ndị a, mana ọ bụghị ha niile.
Ihe Nlereanya nke 5 - Ụzọ ka mma?
Mmadụ chepụtara kaadị flash mgbakọ na mwepụ nke nwere ezinụlọ eziokwu na kaadị ọ bụla. Ha mere nnyocha site na iji kaadị ndị a na mpaghara ụfọdụ nke Mexico. Ọmụmụ ihe ahụ dị mma nke ukwuu ma gosipụta ọganihu dị ukwuu na nkà mmụta mgbakọ na mwepụ. Ụlọ akwụkwọ ọ bụla kwesịrị ịpụ apụ zụta kaadị ndị a. Ka hà kwesịrị?
N'ọmụmụ ihe a, e nyere ndị nkuzi ọzụzụ n'ụzọ a. E jiri kaadị ndị a tụnyere obere nkuzi dị ugbu a nke eziokwu mgbakọ na mwepụ ndị a. Ọ bụghị ihe ijuanya na nghọta eziokwu mgbakọ na mwepụ ka mma site na kaadị ndị ahụ na ọzụzụ ndị nkuzi ọzọ.
Ejighị iji kaadị ndị a tụnyere ụzọ nkuzi ndị ọzọ. EFM bụ onye na-akwadosi ike iji egwuregwu mgbakọ na mwepụ eme ka okwu dịkwuo mma n'ụzọ anyị chere na ọ na-adọrọ mmasị, na-atọ ụtọ, ma na-enye nghọta miri emi (anyị enweghị ọmụmụ ihe iji kwado nke ahụ) karịa iji kaadị flash na mpempe akwụkwọ ọrụ. Iji kaadị ọhụrụ ndị a ka mma karịa ime obere ihe, mana ikekwe ọ dịghị mma dịka ime ụfọdụ ụzọ ndị ọzọ. Anyị amaghị azịza nke a n'ihi na ọmụmụ ihe ahụ ejikọtaghị usoro. Ma, ọmụmụ ihe ahụ nwere ike ịgwa gị na kaadị ndị ahụ bụ ụzọ isi mee ihe (ma eleghị anya ha bụ).
Ihe atụ nke 6 - EFM na Kenya
N'ịbụ onye na-enwe nrụgide ime nnyocha, EFM esorola otu ọzọ mee nnyocha abụọ dị obere ma dịkwa ọnụ ala na Kenya. Ọmụmụ ihe ndị a were naanị izu isii, gụnyere ezinụlọ na-erughị otu narị, ezinụlọ ndị ahụ etinyekwara aka n'ụzọ na-adịghị agbanwe agbanwe.
Enwere m ike inye gị okwu ndị na-elekọta ndị na-amụ ihe n'ọmụmụ ihe abụọ a nke na-egosi ihe dị mma gbasara otu esi eji ngwa mkpanaka EFM agbanwe echiche ha banyere ime mgbakọ na mwepụ n'ụlọ ha (ha na-ekwu ihe ha chere na ndị na-agba ọsọ n'ọmụmụ ihe ahụ chọrọ?). Ọ bụ ezie na m nwere mmasị na okwu ndị a ma hụ na ha na-akwado, ọmụmụ ihe ndị ahụ pere mpe ma emeghị nke ọma. N'agbanyeghị nke ahụ, enwere m ike izochi ihe niile ahụ n'ụzọ dị mfe wee sị: "Ọmụmụ ihe anyị na Kenya na-egosi na iji ngwa EFM eme ka echiche mgbakọ na mwepụ dịkwuo mma maka ezinụlọ" - ọ gaghị ekwe omume na ị ga-achọpụta ihe m na-ezo ma a sị na m mere.
Ihe Nlereanya nke 7 - Ihe ndị na-agbagọ agbagọ
E nwere ọtụtụ mmetụta ndị na-eme ka iji usoro agụmakwụkwọ atụnyere ihe siri ike ma na-eme ka o sie ike ime ọmụmụ ihe nke e ji ezi uche mee na nke ọma. Ụmụ akwụkwọ abụghị otu. Ụmụ akwụkwọ nwere ike ịdị iche site n'agbata obi ruo n'agbata obi, ma ọ bụ ọbụna afọ ruo n'afọ n'otu ebe. Ndị nkuzi nwere ike ịdị iche nke ukwuu - ụzọ dị mma n'aka onye nkuzi na-adịghị ike nwere ike ibute ọdachi, ụzọ adịghị ike nke a manyere onye nkuzi siri ike ka nwere ike ibute ezigbo nsonaazụ. Ihe ndị a na-agbagwoju anya anaghị apụta ìhè mgbe niile, mana ha na-adịkarị mkpa maka ịghọta ihe si na ya pụta.
Kechie
Anaghị m akatọ ọmụmụ ihe niile. E nwere ọtụtụ ọmụmụ ihe dị mma e mere nke ọma, nke nwere nghọta, ma na-agbakwụnye nghọta na nghọta n'ọnọdụ ndị dị mgbagwoju anya. Agbanyeghị, ana m agba gị ume ka ị tụlee ma chebara echiche mgbe ị na-agụ ọmụmụ ihe ọhụrụ. Jụọ onwe gị ihe ndị ọ pụrụ ịbụ na ọ na-ahapụ (n'amaghị ama ma ọ bụ n'amaghị ama) na onye kwadoro ma ọ bụ chịkwaa usoro ọmụmụ ihe ahụ. Leleekwa ezi uche dị na ya ma hụ ma ha kwekọrọ na nghọta gị ugbu a.
N'ikpeazụ, dịka onye na-agba obere òtù na-anaghị akwụ ụgwọ nke na-enweghị ego iji mee nnukwu ọmụmụ ihe e mere nke ọma, ana m agba gị ume ka ị dị njikere iji ihe ndị a na-anaghị akwado site na okwu anwansi "nnyocha kwadoro" - ihe ndị a na ụzọ ndị ahụ nwere ike ịdị mma ma ọ bụ ka mma karịa ụmụnne ha ndị ka mma!
Ọ bụrụ na ị nwere ajụjụ ma ọ bụ okwu ọ bụla, biko zitere ha ozi anyị! Anyị ga-enwe obi ụtọ na ohere ahụ anyị na gị kparịta ụka. Ọzọkwa, ọ bụrụ na ị nwere mmasị iso anyị kparịta ụka ma ọ bụ ịkwado anyị n'ụzọ ọ bụla, anyị ga-achọ ịgwa gị okwu gbasara ụzọ anyị ga-esi rụọ ọrụ ọnụ!
August 18, 2026
Chris Wright
Chris@EarlyFamilyMath.org
Twitter | Facebook | Instagram
Early Family Math bụ ụlọ ọrụ na-anaghị akwụ ụgwọ maka ọdịmma ọha na eze nke California 501(c)(3), #87-4441486.