बातम्या - HUASHIL
अर्ली फॅमिली मॅथ ॲप – ॲप स्टोअर्समध्ये EFM ॲपची नवीन आवृत्ती उपलब्ध आहे. या ॲपमध्ये आता डझनभर भाषा आहेत, ज्यापैकी जवळजवळ सर्व भाषा पूर्ण झाल्या आहेत. कदाचित तुम्हाला तुर्की किंवा जपानी भाषेत काही बाल कथा वाचण्याची इच्छा असेल – तर आता ती संधी आहे.
बरोबर आणि चूक
गेल्या काही वर्षांत, अनेक लोकांनी मला सांगितले आहे की त्यांना गणित आवडते कारण त्यात फक्त एकच अचूक उत्तर असते. तुम्ही एका उत्तरापर्यंत पोहोचता आणि ते बरोबर आहे की चूक, हे तुम्हाला सांगितले जाते. त्यात कोणतीही संदिग्धता किंवा मताला वाव नसतो.
यामुळे दिलासा मिळत असला तरी, अचूक उत्तरांवरचा हा भर गणितातील सर्वात वाईट बाजू समोर आणतो!
एक विनाशकारी उपाय
एखाद्या व्यक्तीची गणितातील योग्यता त्याच्या अचूक उत्तरे देण्याच्या क्षमतेवरून मोजणे, हे त्याच्या साधेपणामुळे आणि सहज वापरामुळे आकर्षक वाटते. तसेच, बहुतेक लोकांच्या गणिताच्या मर्यादित समजेशीही ते जुळते. आकडेमोड करताना अचूकता महत्त्वाची असते, तर मग या गुणावर अधिक भर का देऊ नये?
समस्या ही आहे की या उपायाला इतके महत्त्व दिल्याने अनेक पातळ्यांवर नुकसान होते.
चुकीच्या मार्गावर असलेले पालक, गणितातील अचूकता वाढवण्यासाठी फ्लॅशकार्ड्स, वर्कशीट्स आणि गेमसारख्या इलेक्ट्रॉनिक ॲप्सचा वापर करतात, जेणेकरून मुलांना शाळेत यश मिळेल अशी त्यांना आशा असते. दुर्दैवाने, याचा नेमका उलट परिणाम होतो – गणिताचे हे अपूर्ण स्वरूप पाहिल्यावर मुलांना त्यात अजिबात रस वाटत नाही.
या उपायामुळे शाळेत विनाशकारी ध्येये निर्माण होतात. चांगले गुण मिळवून पुढच्या स्तरावर जाण्यासाठी, परीक्षांमध्ये बरोबर उत्तरे देणे हेच विद्यार्थ्यांचे गणितातील एकमेव ध्येय असते. शिक्षक आणि शाळा आपले काम व्यवस्थित करत आहेत हे सिद्ध करण्यासाठी, त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी प्रमाणित परीक्षांमध्ये बरोबर उत्तरे द्यावीत अशी अपेक्षा असते.
हे मोजमाप वापरल्याने आपले लक्ष जिथे असायला हवे तिथून विचलित होते. तत्त्वज्ञ सी. थी गुयेन याला “मूल्य हस्तगत करणे” (value capture) म्हणतात – जेव्हा आपण या नोकरशाही आणि सोप्या मापदंडावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा गणितातील मौल्यवान आणि सुंदर गोष्टींकडे आपले दुर्लक्ष होते. याहूनही वाईट म्हणजे, यामुळे केवळ गणिताचे महत्त्व कमी होत नाही, तर त्याचे दुर्दैवी सामाजिक परिणामही होतात. विद्यार्थी आणि शिक्षकांना चुकीची उत्तरे देण्याची आणि इतरांसमोर मूर्ख वाटण्याची भीती वाटते, आणि यामुळे प्रचंड चिंता आणि लाज वाटू लागते.
यापेक्षा चांगला मार्ग आहे!
त्याच्यासोबत खेळा!
गणिताचा अनुभव घेण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे त्याच्याशी निर्भयपणे आणि मनसोक्तपणे खेळणे. त्याच्या केंद्रस्थानी जा, त्याच्याशी झुंजा, अपेक्षित आणि अनपेक्षित अशा सर्व प्रकारच्या गोष्टींकडे लक्ष द्या, त्याच्याशी संघर्ष करा, त्यात सापडणाऱ्या सुंदर गोष्टींचा आनंद घ्या आणि स्वतःबद्दल जे काही शिकाल त्याने चकित व्हा.
जेव्हा मुले पॅटर्न ब्लॉक्ससोबत खेळतात, तेव्हा त्यांना कळते की बहुभुज एकमेकांमध्ये कसे बसतात आणि आकार व रंगांचे नमुने कसे तयार करता येतात. त्यांना कोणीही अचूक उत्तर शोधायला सांगितलेले नसते; ते खेळकरपणे गणिताच्या सौंदर्याचा अनुभव घेत असतात आणि त्यांना ते खूप आवडत असते.
येथे चार मुले बांधकामाच्या कुंपणावर सापडलेले एक भुलभुलैयाचे कोडे उत्स्फूर्तपणे सोडवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. ते बरोबर किंवा चूक याची चिंता न करता एकत्र काम करत आहेत, कल्पनांची देवाणघेवाण करत आहेत आणि मजा करत आहेत.
चुका, प्रश्न साजरे करा आणि आंशिक उपाय
गणितामध्ये पूर्णपणे रमून जाण्यासाठी, चुका करणे, प्रश्न विचारणे आणि अपूर्ण उत्तरे सादर करणे यांबद्दलचा तुमचा दृष्टिकोन बदला. मुक्त आणि उत्साही चर्चांना प्रोत्साहन देणारे वातावरण तयार करा. यासाठी प्रयत्न आणि हेतू आवश्यक आहेत. मुलांनी या वृत्ती आणि पद्धती आत्मसात कराव्यात यासाठी प्रौढांनी स्वतः तसे वागून त्यांचा आदर्श घालून दिला पाहिजे आणि त्यांना प्रोत्साहन दिले पाहिजे.
प्रत्येकजण चुका करतो, त्यामुळे त्या चुकांना सामान्य मानून त्यांतील कलंक दूर करण्यासाठी अनेक संधी असतात. उघडपणे केलेली चूक अशा पद्धती आणि कार्यप्रणालींचा शोध घेण्याची संधी निर्माण करते, ज्या अन्यथा उघडकीस आणणे कठीण असते. एक असे आत्मविश्वासपूर्ण आणि खेळकर वातावरण तयार करा, जिथे चूक होण्याची भीती न बाळगता कल्पना मांडल्या जातील.
समस्या आणि संकल्पना समजून घेण्यासाठी प्रश्न विचारणे आवश्यक आहे. मूर्ख दिसण्याच्या भीतीने प्रश्न विचारायला घाबरणारी मुले, अनेकदा चुकीचा प्रश्न सोडवण्यात वेळ वाया घालवतात. जेव्हा एखादे मूल प्रश्न विचारते, तेव्हा तुम्हीच उत्तर देण्याची गरज नाही. प्रश्न विचारणाऱ्या मुलासोबत किंवा संपूर्ण गटासोबत चर्चा सुरू करण्यासाठी त्या प्रश्नाचा उपयोग करा.
अनेक मुलांना असे वाटते की अपूर्ण उपाय म्हणजे काहीच उपाय नसण्यासारखे आहे. अपूर्ण उपाय आवश्यक असू शकतात – कधीकधी सर्वजण अडकलेले असतात आणि पुढे जाण्यासाठी अपूर्ण उपायाचीच गरज असते. अपूर्ण किंवा संभाव्य उपायांना आदराने ऐकून घेणे आणि त्यांच्यासोबत काम करणे, हे सहयोगाचे वातावरण निर्माण करण्याच्या केंद्रस्थानी असते.
अन्वेषण मुक्तपणे आणि एका अद्भुत प्रवासाला निघा.
जर तुम्हाला फक्त सध्याच्या प्रश्नाचे योग्य उत्तर शोधण्यातच रस असेल, तर तुमच्या डोळ्यांसमोर असलेले अद्भुत गणित तुम्ही गमावून बसाल.
सुट्ट्यांमध्ये, माझी नात क्लेअर आणि मी काही EFM पझल्स खेळत होतो.
आम्ही वर चित्रात दाखवलेल्या सलग संख्यांच्या कोड्यांपासून सुरुवात केली. आव्हान हे आहे की १ पासून सुरू होणारे अंक चौकोनांमध्ये अशा प्रकारे ठेवायचे आहेत की, दोन सलग अंक त्यांच्या बाजू किंवा कोपऱ्यांवर कधीही एकमेकांना स्पर्श करणार नाहीत.
कुठून सुरुवात करावी हे सुचत नसल्याने क्लेअर स्तब्ध बसली होती, तिला कोणतीही चूक करायची नव्हती. तिच्यासाठी, गणिताची चूक केल्यावर अनेकदा लाज आणि शरम वाटायची, आणि तिला ते कोणत्याही परिस्थितीत टाळायचे होते. चूक करण्यापेक्षा गप्प बसणेच बरे होते.
मी तिला एक संख्या निवडून ती कुठेही, कोणत्याही ठिकाणी ठेवून काय होते ते पाहण्यास प्रोत्साहित केले. मी म्हणालो की ते यशस्वी होऊ शकते किंवा नाहीही – दोन्ही परिस्थितीत आपल्याला असे काहीतरी शिकायला मिळेल, जे आपल्याला कोडे सोडवण्याच्या अधिक जवळ घेऊन जाईल. चुका आता चुका राहिल्या नाहीत, तर ते केवळ असे अनुभव बनले, जे आपल्याला ते कोडे समजून घेण्याच्या अधिक जवळ घेऊन गेले.
हळूहळू ती शांत झाली आणि गोष्टी करून पाहू लागली. जेव्हा तिच्या लक्षात आले की दोन्ही टोकाचे अंक (१ आणि सर्वात मोठा अंक) ठेवायला सर्वात सोपे आहेत आणि ते सर्वात अवघड जागीच ठेवले पाहिजेत, तेव्हा तिचे डोळे चमकले. सर्व अंक एकत्र कसे बसू शकतात हे पाहिल्यावर तिला तो अविस्मरणीय साक्षात्कार झाला.
एकमेकांना आव्हान देण्यासाठी आम्ही या प्रकारचे नवीन ग्रिड तयार केले. काही ग्रिडना उपाय का नव्हते, याचा आम्ही शोध घेतला. मूळ कोड्यांमध्ये असे पर्यायी मार्ग आणि विस्तार आम्ही शोधले, ज्यामुळे अधिक गणितीय मजा मिळू शकेल.
क्लेअरचे पुढील ग्रेट साहस
दुसऱ्या दिवशी आम्ही या EFM पझल प्लेयिंग कार्डवर दाखवलेल्या क्रमांकित लेडीबग पझलसोबत खेळलो.
आदल्या दिवसानंतर, क्लेअरला अंकांची प्रायोगिक मांडणी करून पाहताना अधिक सहज वाटत होते. मात्र, या कोड्यात बेरीज करायची होती, आणि पुन्हा एकदा तिचा संकोच दिसून आला.
२ + ४ सारख्या बेरजेचे उत्तर तिला लगेच माहीत आहे हे माझ्या लक्षात आले. ते करण्याची क्षमता असूनही, उत्तर देण्यापूर्वी तिने मनातल्या मनात दोन-तीन वेळा आपले उत्तर तपासून पाहण्यासाठी वेळ घेतला आणि ती काही काळ शांत राहिली. कल्पना करा, तिला असे कोणते अनुभव आले असतील ज्यामुळे सुरक्षित वाटावे म्हणून ती इतका वेळ स्वतःला आवरत राहिली. किती दुर्दैवाची गोष्ट आहे की ती उत्साहाने “६” म्हणून कोड्यात पुढे धावत जाऊ शकली नाही.
बेरीज करण्याच्या प्रश्नांची उत्तरे देण्याबाबतचा तिचा आत्मविश्वास हळूहळू वाढत गेला, पण मला जाणवत होतं की तिचा आत्मविश्वास एका दिवसात बदलणार नाही.
आम्ही त्या कोड्याचे एका खेळाच्या स्वरूपात रूपांतर केले, ज्यात तुम्ही आळीपाळीने खेळता आणि समोरच्या व्यक्तीला कोणतीही योग्य चाल खेळू न देता अडकवण्याचा प्रयत्न करता. पुढे, आम्ही ३ पानांसाठी काय होते ते पाहिले. तसेच, केवळ सम संख्या, विषम संख्या किंवा फिबोनाची संख्या वापरल्यास काय होते, याचाही आम्ही शोध घेतला. शोधाच्या काही दिशा बंद होत्या किंवा कंटाळवाण्या होत्या, पण इतर दिशा मात्र सुंदर होत्या. हे एखाद्या नवीन बागेत फिरून आपल्याला विशेष आवडणारे मार्ग शोधण्यासारखेच आहे.
एक शेवटचे उदाहरण
समजा तुम्हाला १ ते ९ पर्यंतच्या संख्यांची बेरीज करायला सांगितली. तुम्ही अर्थातच फक्त बेरीज करून ४५ हे उत्तर मिळवू शकता. पण, जर तुम्ही फक्त योग्य उत्तरावर न थांबता, गणितात थोडा बदल करून पाहण्याचे ठरवले, तर काय होते ते बघा.
जेव्हा तुम्ही अनेक संख्यांची बेरीज करता, तेव्हा दशक किंवा इतर सोयीस्कर संख्या शोधणे अनेकदा उपयोगी पडते. या गणितामध्ये बरेच दशक आहेत. 1 + 9 = 2 + 8 = 3 + 7 = 4 + 6 = 10. चार दशक आणि 5 शिल्लक राहतात, आणि अशाप्रकारे 45 ही संख्या मिळवणे मजेशीर आहे.
जेव्हा आपण हे इतर संख्यांच्या बाबतीत करतो तेव्हा काय होते? आपण १ ते २० पर्यंतच्या संख्यांची बेरीज अशा १० संख्यांच्या जोड्या बनवून करू शकतो ज्यांची बेरीज २१ येईल – हे कसे करायचे ते तुमच्या लक्षात आले का? यामुळे पटकन एकूण बेरीज २१० मिळते. एका आख्यायिकेनुसार, प्रसिद्ध गणितज्ञ गॉस यांनी लहानपणी १ ते १०० पर्यंतच्या संख्यांची बेरीज करून एका मिनिटापेक्षा कमी वेळात ५०५० हे उत्तर मिळवले होते.
या संख्यांची बेरीज करण्याचा दुसरा मार्ग म्हणजे, त्यांच्या उलट क्रमाने बेरीज केलेल्या संख्यांवर त्या संख्या एकावर एक ठेवणे. यामुळे दोन ओळी तयार होतात:
६४ + ३२ + १६ + ८ + ४ + २
६४ + ३२ + १६ + ८ + ४ + २
जर तुम्ही सहाही स्तंभांची बेरीज केली, तर ती 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 = 6 x 7 = 42 होते. आपण दोन ओळी तयार करताना बेरीज दुप्पट केली, म्हणून उत्तर 42 / 2 = 21 आहे. याच विचाराने, 1 ते n पर्यंतच्या संख्यांच्या बेरजेसाठी n (n + 1) / 2 हे सामान्य सूत्र तयार करा – म्हणजेच, आपल्याकडे n + 1 अशा n बेरीज असतील आणि मग आपल्याला 2 ने भागावे लागेल. एक सोपे आणि सामान्य सूत्र – खूपच छान!
हा प्रवास तर आता कुठे सुरू झाला आहे.
जर सहा लोक एकमेकांशी हस्तांदोलन करत असतील, तर एकूण किती हस्तांदोलने होतील? हे पाहण्याचा एक मार्ग म्हणजे, पहिली व्यक्ती ५ जणांशी हस्तांदोलन करते, त्यानंतरची व्यक्ती ४ जणांशी हस्तांदोलन करते (आपण आधीच मोजलेला १ वगळून), आणि हे ० पर्यंत असेच चालू राहते. म्हणजेच, आपल्याला ५ + ४ + ३ + २ + १ + ० हस्तांदोलने मिळतात. आपण हस्तांदोलने दुसऱ्या पद्धतीनेही मोजू शकतो. सहापैकी प्रत्येक व्यक्ती इतर पाच जणांशी हस्तांदोलन करते, ज्यामुळे ६ x ५ हस्तांदोलने होतात. तथापि, आपण प्रत्येक हस्तांदोलन दोनदा मोजले, म्हणून खरी संख्या (६ x ५) / २ आहे. सूत्र तेच, किती छान!
एकाच गोष्टीची गणना करण्याच्या दोन वेगवेगळ्या पद्धतींमुळे अनेकदा काही मनोरंजक आश्चर्ये समोर येतात.
या गणिताच्या क्रीडांगणात तुम्ही कोणते नवीन मार्ग शोधून त्यांचा शोध घेऊ शकता? फक्त सलग विषम संख्यांची बेरीज केल्यास काय होते? सम संख्यांचे काय? वर्ग संख्यांचे काय? घनांचे काय? फिबोनाची संख्यांचे किंवा प्रत्येक दुसऱ्या फिबोनाची संख्येचे काय? कधीकधी तुम्हाला सुंदर नमुने उदयास आलेले दिसतील आणि कधीकधी ते कमी रोमांचक असेल, आणि त्यातही मजाच आहे.
वर ओघ वळवा
गणितामध्ये केवळ बरोबर आणि चूक या मूलभूत उत्तरांपलीकडे देण्यासारखे बरेच काही आहे. जेव्हा बरोबर आणि चूक हे निकष बाजूला सारले जातात, तेव्हा खेळकर मेळाव्यांसाठी जागा मोकळी होते, जिथे विचारांची देवाणघेवाण आणि शोध व कुतूहलाची भावना अग्रस्थानी येते. मला आशा आहे की तुम्ही आणि तुमच्या प्रियजनांनी मिळून अनेक अद्भुत गणितीय साहसे अनुभवावीत!
तुमचे काही प्रश्न किंवा अभिप्राय असल्यास, कृपया आम्हाला कळवा! तुमच्याशी संवाद साधायला आम्हाला आनंद होईल. तसेच, जर तुम्हाला आमच्यासोबत सहयोग करण्यास किंवा कोणत्याही प्रकारे आम्हाला पाठिंबा देण्यास स्वारस्य असेल, तर आपण एकत्र कसे काम करू शकतो याबद्दल तुमच्याशी चर्चा करायला आम्हाला आवडेल!
18 फेब्रुवारी 2026
ख्रिस राईट
Chris@EarlyFamilyMath.org
Twitter | फेसबुक | इंस्टाग्राम
अर्ली फॅमिली मॅथ ही कॅलिफोर्निया 501(c)(3) गैर-लाभकारी संस्था आहे, #87-4441486.