Amahashe kaDebre Birhan

by

Iboniswe ngu

umfanekiso womxholo
umfanekiso womxholo

UChalew lihashe elitsala inqwelo.

Uthwala imithwalo enzima kwiindlela zegrabile zaseDebre Birhan.

Usebenza ukususela kusasa ukuya ngokuhlwa.

  1. UChalew utsala imithwalo enzima kwaye wenza umsebenzi onzima. Ngaba ukhe wazibona izilwanyana ezimele zenze umsebenzi?
  2. Uxande luphawu olunemacala amane athe tye afana nolu hlobo lwephepha. Khomba ezinye iimilo kulo mfanekiso eziziingxande kwaye ezinye zingqukuva.
  3. Zingaphi iingxande onokuzifumana kwindawo okuyo ngoku?
umfanekiso womxholo

UChalew akafumani xesha laneleyo lokuphumla.

Akafumani kutya kwaneleyo.

Umqhubi wenqwelo uyamhlula ukuba akhawuleze.

  1. Uziva njani ngendlela umqhubi amphatha ngayo uChalew?
  2. Ziziphi ezinye iindlela zokunyanga izilwanyana, okanye abantu, ukuze uzame ukubenza benze into oyifunayo? Kubantu, ungathi "nceda," kwaye oko kuyasebenza ngamanye amaxesha.
  3. Yintoni ekwenza ufune ukwenzela abanye abantu izinto?
umfanekiso womxholo

Ngenye imini, bonke abaqhubi beenqwelo bahlanganisana emngcwabeni.

Amahashe eenqwelo ayeshiywa ukuba atye ingca endle ekufutshane.

Baqala ukuthetha ngeemeko zabo ezimbi.

  1. Bala inani labantu kunye nenani lamahashe. Ngaba kukho abantu abaninzi okanye amahashe? Bangaphi abanye?
  2. Sebenzisa ukubala ngokutsiba ngee-2 ukuze ubale ukuba bangaphi abantu abanemilenze. Ungatsiba ukubala phezulu kangako?
  3. Ungalibala ngantoni ukuze ubale inani lemilenze yamahashe? Linani elikhulu kakhulu elo. Ungalibala phezulu kangako?
umfanekiso womxholo

“Ibhanti yam ayindifanelanga. Iqinile kakhulu kwaye iyasika ulusu lwam,” latsho elinye ihashe.

“Nam, nam,” kuvuma omnye.

  1. Amahashe okwenene athetha njani omnye nomnye?
  2. Zeziphi iindawo zehashe eziza ngababini, kwaye zeziphi ezingazanga?
  3. Amalungu omzimba adibanayo abonakala kumacala ahlukeneyo omzimba wehashe. Ngaba unokucinga ngezinye izilwanyana ezinjalo? Ngaba unokucinga ngezinye ezingenjalo?
umfanekiso womxholo

Ihashe elidala lathetha. “Ndiphantse ndaqhwalela ngenxa yezikhonkwane abazibethelela ezimpondweni zam.”

Amahashe amaninzi anqwala ngentloko evuma.

  1. Ucinga ukuba kutheni abanini bamahashe bebebaphatha kakubi kangaka? Ngaba abanini bawo babekhohlakele ngabom kwaye babengaqondi ukuba benza ntoni?
  2. Ucinga ukuba amahashe afanele enze ntoni ngokuphathwa kakubi kangaka?
  3. Kukho amahashe amahlanu. Zingaphi imisila, iindlebe, kunye nemilenze apho? Ngaba utsibe ukubala ukuze ufumane iindlebe kunye nemilenze, okanye uqale ngenani lemisila nezinto eziphindwe kabini?
umfanekiso womxholo

“Sisebenza nzima kakhulu, kodwa uninzi lwabanini bethu basiphatha kakubi. Abaninzi abazi ukuba bangasinyamekela njani,” utshilo uChalew.

Onke amahashe avumelana.

  1. Ucinga ukuba uChalew uza kucebisa ukuba benze ntoni ngemeko yabo embi?
  2. Kulo mfanekiso, amahashe amahlanu adityaniswe abe ngamaqela amabini, elinye lishiyeke. Ngaba ikho indlela yokudibanisa la mahashe mahlanu abe ngamaqela ngaxeshanye? Xa kukho izinto ezininzi ezingenakudityaniswe zonke, oko kubizwa ngokuba linani elingaqhelekanga.
  3. Cinga ngamanye amanani angaqhelekanga. Xa unabantu ababini kunye nenani elingaqhelekanga lezinto, akunakwenzeka ukubanika inani elifanayo, ngoko ke awunakuzabelana ngezinto ngokulinganayo.
umfanekiso womxholo

“Sifuna iimeko ezingcono. Masiqalise ugwayimbo!” watsho uChalew. Amahashe akhwaza!

Bagqiba ekubeni bahlale ebaleni de abaqhubi beenqwelo bavume ukutshintsha.

  1. Ugwayimbo lwenzeka xa iqela labasebenzi lingavumi ukusebenza kwaye lifuna ukuphathwa ngcono yinkampani yabo. Abantu ngamanye amaxesha bayagwayimbo ukuze bafumane iimeko zokusebenza ezingcono, kwaye ngamanye amaxesha benza njalo ukuze bafumane umvuzo ongaphezulu.
  2. Yintoni enobungozi kumntu xa eqhankqalaza? (Basenokungahlawulwa ixesha elide baze balahlekelwe ngumsebenzi wabo.)
  3. Amanani anokudityaniswa abizwa ngokuba ngamanani alinganayo. Kukho amahashe amathandathu kulo mfanekiso. Ungawadibanisa onke? Ngaba isithandathu linani elingaqhelekanga okanye elilinganayo?
umfanekiso womxholo

Abaqhubi beenqwelo babengazi ukuba benze ntoni.

“Ndingafumana elinye ihashe,” watsho ngokuqhayisa omnye umqhubi.

Kodwa uninzi lwabaqhubi babewadinga amahashe abo ukuze baphile.

  1. Bangaphi abantu abakulo mfanekiso? Ukuba ususa (uthabatha) ababini abahleli phantsi, bangaphi abame ngeenyawo?
  2. Ngaba kukho inani labantu abangaqhelekanga okanye abalinganayo kwigumbi? Ngaba bangahlulwa babe ngamaqela amabini alinganayo? Ukuba unako, linani elilinganayo kwaye kungenjalo linani elingaqhelekanga.
  3. Yintoni ekhathaza abanini? Ngaba bakhathazekile ngendlela amahashe aziva ngayo okanye bakhathazekile ngamashishini abo?
umfanekiso womxholo

Abaqhubi babambe intlanganiso ukuze baxoxe ngolu qhankqalazo. Baphikisana ixesha elide.

“Mhlawumbi amahashe achanekile,” yatsho enye indoda. “Kutheni kufuneka afumane iimeko ezingcono?” yabuza enye.

  1. Qikelela ukuba bangaphi abantu abagcweleyo egumbini uze ubale, kangangoko unako, ukuba bangakanani abantu apho. Uqikelelo luqikelelo olusekelwe kulwazi olungaphelelanga, njengokujonga nje ngokukhawuleza.
  2. Ukwenza uqikelelo kunokuba ngumdlalo omnandi. Xa uhambahamba, cela wonke umntu ukuba enze uqikelelo lweqela lezinto, uze ubale ngononophelo ukuba zingaphi, uze ubone ukuba ngubani osondeleyo kwimpendulo echanekileyo.
  3. Abanini bayazi njani into efunwa ngamahashe? Ngaba amahashe athethe nawo?
umfanekiso womxholo

Uqhankqalazo lwamahashe lwanwenwela ukusuka kwidolophu yaseDebre Birhan ukunqumla i-Ethiopia.

Phantse izigidi ezintathu zamahashe azizange zivume ukusebenza.

“Kwanele! Siphatheni ngobulungisa!” batsho.

  1. Izigidi ezintathu zininzi ngamahashe! Ngaba unokucinga ngento ekungqongileyo engaphaya kwekhulu? Ngaphezulu kwewaka?
  2. Ngaba ukhe weva ngabantu abasebenzayo ababandakanyeka kwimibhikisho kufutshane nawe? Ngaba uqhankqalazo lusebenze, okanye ngaba abaqhankqalazi banikezela ngaphambi kokuba bafumane into abayifunayo?
  3. Wenza ntoni xa ufuna into ethile ngenene kodwa kubonakala ngathi awuyi kuyifumana? Ingaba iyasebenza?
umfanekiso womxholo

Ngoko ke, abaqhubi beenqwelo baphoqeleka ukuba batshintshe.

Bavumile ukuba amahashe onke aphathwe kakuhle kwaye afumane iimeko ezingcono.

Bafunde indlela yokunyamekela amahashe, nokuwagcina esempilweni.

  1. Ukunyamekela amahashe ngcono yeyona nto ifanelekileyo kumahashe, kwaye yinto elungileyo ukuyenza ukuze amahashe enze umsebenzi ongcono!
  2. Ukuba kuyingcinga entle ukunyamekela amahashe ngcono, kutheni abaqhubi bebengenzi oku lonke eli xesha?
  3. Ngamanye amaxesha abantu benza into ebonakala ilula, kodwa ibe yingcamango embi ekuhambeni kwexesha. Ngaba wakha wayibekela amangomso into obungayifuni?
umfanekiso womxholo

Kancinci kancinci, ubomi bamahashe baphucuka.

Bafumene ukutya okwaneleyo nokuphumla. Bafakelwe amabhanti abo. Bafumene izihlangu ezingcono zeempuphu zabo.

UChalew omdala waba liqhawe kuwo onke amahashe!

  1. UChalew wathatha umngcipheko waza wanceda injongo ebalulekileyo. Ngaba ungamcinga umntu owenze loo nto?
  2. Ngaba wakha wenza konke okusemandleni akho ukunceda umntu okanye iqela labantu ababefuna uncedo? Ngaba wenze umahluko kubo?
  3. Uziva njani xa unceda abanye?

Ukhululekile ukukhuphela, ukukopa, ukuguqulela okanye ukulungisa eli bali kwaye usebenzise imifanekiso ukuba nje ubhala ngale ndlela ilandelayo:

Amahashe kaDebre Birhan
Umbhali — uMezemir Girma
Umzobo — Yirgalem Birhanu
Ulwimi — isiNgesi
Inqanaba — Imihlathi yokuqala
© Iphulo leNcwadi yamabali yaseAfrika 2020
I-Creative Commons: I-Attribution 4.0
Umthombo www.africanstorybook.org

Edlulileyo
Page 1 of 13
Okulandelayo