Nūhou- HUASHIL
Ka Hoʻomohala ʻOihana - Ua hoʻokaʻaʻike aku kahi ʻāpana kula nui ma Kanada iā EFM e pili ana i ka hana ʻana i nā hōʻike PD. Inā makemake ʻoe i kahi EFM PD, e hoʻonohonoho kākou i kahi mea ! Ma ke ʻano laulā, inā makemake ʻoe e uku i nā lilo huakaʻi a hāʻawi i nā manaʻo no nā mea EFM, hauʻoli wau e hele mai i kou ʻāpana a hana i nā hōʻike a me nā papa hana. Loaʻa iaʻu ʻelua mau kumuhana e hoʻomākaukau ai: hoʻokahi ma ke aʻo pāʻani ma ka lumi papa a ma ka home, a ʻo ka lua ma ka ʻimi pilikia ma ka lumi papa.
Nā makana - Loaʻa nā makana EFM i nā nui a me nā kumu like ʻole. Ua hāʻawi mai nā kānaka iā mākou he $10 a i $5000, a ua loaʻa iā mākou nā limahana i hāʻawi mai kā lākou mau luna iā mākou he $200 a me $250. E hāʻawi i kahi makana EFM a kōkua i ka hoʻomaikaʻi ʻana i ka hoʻonaʻauao makemakika mua!
Nā Kāleka Pāʻani Puzzle - Loaʻa iā mākou kahi waihona nui o nā kāleka pāʻani puzzle papa K-3 a me 2-5 ma ka ʻōlelo Pelekania a me Sepania. ʻO ke kumukūʻai he $3 wale nō no kēlā me kēia papa, a hauʻoli mākou e kūkākūkā i nā hāʻawi kālā no nā kula. E ʻoluʻolu e hele i kā mākou ʻaoʻao kauoha inā makemake ʻoe iā lākou.
Polokalamu no nā Kumu Makemakika Hoʻomaka - Ma waho aʻe o ka polokalamu kelepona a EFM no nā ʻohana, makemake ʻo EFM e hoʻomohala i kahi polokalamu kelepona manuahi no nā mea hoʻonaʻauao. E kuhikuhi ʻia kēia polokalamu hou i nā kumu makemakika hoʻomaka a puni ka honua i loaʻa ka liʻiliʻi o ke aʻo ʻana a me nā kumuwaiwai. Manaʻolana mākou e hoʻololi i kā mākou hoʻonohonoho nui o nā mea i kēia manawa e hoʻohana pono ai i kēia ʻano. Eia nō naʻe, pono mākou i kekahi alakaʻi e pili ana i ke ʻano o kēia mau mea ma US (malia paha kekahi mau ʻāina Head Start) a ma nā kaiāulu honua ʻē aʻe. E ʻoluʻolu e kelepona mai iaʻu inā makemake ʻoe e hana pū ma kēia papahana.
Kumumanaʻo Kiʻi no nā Keiki Kula Kamaliʻi
Ma nā nūpepa ʻelua i hala iho nei, ua kamaʻilio wau e pili ana i nā ala e hiki ai iā ʻoe a me kāu keiki ke pāʻani me Topology. I kēia mahina makemake wau e luʻu i loko o ke kumuhana o Graph Theory. ʻO nā pakuhi aʻu e kamaʻilio nei, ʻaʻole ia nā mea i hoʻohana ʻia e hōʻike i ka ʻikepili no ka nānā ʻana i ka ʻikepili - e nānā mākou i kēlā mau mea ma kahi nūpepa e hiki mai ana.
Aia kēia mau kiʻi i nā kiko, i kapa ʻia he mau kikowaena , a ua hoʻopili ʻia kekahi mau pālua e nā laina, i kapa ʻia he mau lihi . ʻO ke kekelē o kahi kikowaena ka helu o nā lihi e pili ana iā ia. ʻO kahi kiʻi planar kekahi i hiki ke kaha kiʻi ʻia ma kahi ʻāpana pepa me ka ʻole o kekahi o kona mau lihi e keʻa kekahi i kekahi. I kekahi manawa he mau mea abstract nā kiʻi, he mea leʻaleʻa ke pāʻani me ia iho, a i kekahi manawa he ala lākou e hoʻomaopopo ai a kālailai i kahi kūlana kino me ka ʻole o ka hoʻopilikia ʻia e ka ʻike pono ʻole. Eia kahi laʻana o ia ʻano kiʻi.
ʻAʻole kūpono ke kumuhana o Graph Theory i nā pāʻani multi-player, me hoʻokahi ʻokoʻa - ʻelua mahina i hala aku nei ma ka nūpepa o Iune ua uhi au i ka pāʻani o Sprouts, he pāʻani 2-player e pili ana i nā kiʻi planar. Eia nō naʻe, he nui nā puʻupuʻu leʻaleʻa o Graph Theory, a he nui o ia mau mea e hōʻike aku ai au i kēia lā.
ʻO ka puzzle mua ka mea kaulana loa, a ua ʻōlelo pinepine ʻia ʻo ia ka hoʻomaka ʻana o ke Kumumanaʻo Kiʻi a me ke kahua o ka topology. ʻO ka nānā ʻana i kēia puzzle e hōʻike ana i ka ikaika o ka lawe ʻana i kahi kūlana a me ka hōʻike ʻana iā ia ma ke ʻano he kiʻi abstract.
ʻO nā Alahaka ʻEhiku o Königsberg
Wahi a ka moʻolelo, ua haʻaheo ka poʻe o Königsberg i ko lākou mau alahaka ʻehiku a makemake lākou e hana i kahi parade e hele ai i kēlā me kēia o ko lākou mau alahaka i hoʻokahi manawa. ʻAʻohe mea hiki ke noʻonoʻo i kahi ala e hana ai. Eia kēlā puzzle e like me ka mea i wehewehe ʻia ma kekahi o nā kāleka pāʻani puzzle a EFM.
Ua haʻi pū wau i kēia puzzle i kaʻu nūpepa Malaki, 2023. Ma laila, ʻo ke koʻikoʻi ka lawe ʻana i nā kūlana makemakika a me ke kāʻei ʻana iā lākou i loko o nā moʻolelo maikaʻi e hoʻolilo iā lākou i mea hoihoi. Ua kōkua ʻo Leonhard Euler i ka hoʻokumu ʻana i ke Kumumanaʻo Kiʻi ma ka hāʻawi ʻana i kahi haʻiʻōlelo e pili ana i kēia puzzle i ka makahiki 1735.
Ma kēia pilikia, ʻaʻohe mea nui nā mamao maoli a me nā ʻano o nā mea. Ua hoʻohālikelike ʻia ka puʻuwai o kēia pilikia ma ke ʻano he kiʻi maʻalahi, kahi he kikowaena kēlā me kēia ʻāina a he lihi kēlā me kēia o nā alahaka ʻehiku.
ʻAe, he mea hiki ʻole ka puzzle, akā no ke aha? ʻO ka ʻeli ʻana i ke kumu ka ʻāpana leʻaleʻa. No ka ʻimi ʻana i kēlā, e hoʻohana i kekahi o nā hoʻolālā hoʻoponopono pilikia koʻikoʻi: E aʻo mai nā mana maʻalahi o ka pilikia a hana i nā laʻana he nui. E hoʻomaopopo i ka pono o kēia hoʻolālā i kāu keiki, a e ʻike inā hiki iā lākou ke hana i kā lākou mau laʻana ponoʻī. Eia kekahi mau mea, akā he nui aku. E ho'āʻo e hana i nā ala parade ma kēlā me kēia laʻana, a e hōʻiliʻili i nā nānā e pili ana i kahi e hoʻomaka ai a kū ai nā parade, a inā hiki paha. He aha nā ʻano hiki iā ʻoe ke loaʻa a he aha nā kuhi hiki iā ʻoe ke hana?
Pāʻani 5-Lumi - Nā pilikia keʻa laina
Nui nā puʻupuʻu laina ma laila. ʻO kēia paha ka mea kaulana loa o kēia ʻano. ʻO ka paʻakikī ke kaha kiʻi i hoʻokahi laina hoʻomau e hele ana i nā lihi āpau ma kēia kiʻikuhi i hoʻokahi manawa. Hōʻike ka laʻana ma lalo nei i kahi ala i hana ʻole.
E hoʻohālike i kēia ma ke ʻano he kiʻi kahi i loko o nā huinahā nā kikowaena me hoʻokahi kikowaena hou aʻe no ka ʻāpana waho holoʻokoʻa, a hōʻike nā ʻaoʻao i ka hele ʻana ma kēlā me kēia ʻaoʻao pākahi i loko o ke kiʻi. ʻOiai he paʻakikī iki ka kiʻi (ʻaʻole kaʻu hana noʻeau maikaʻi loa), inā ʻoe e hoʻopili i kāu mea i aʻo ai e pili ana i ka puzzle Bridges of Königsberg i kēia kiʻi, e ʻike ʻoe he maʻalahi loa ke kālailai.
Nā Ala ma nā Kiʻi
ʻO kēia mau puʻupuʻu mua ʻelua he mau laʻana o nā pilikia o ka loaʻa ʻana o nā ala i nā kiʻi. Makemake nā mea makemakika e wehewehe i nā mea a hāʻawi i nā inoa iā lākou, a ʻaʻole kēia he ʻokoʻa. ʻO kahi ala e hele ana i kēlā me kēia lihi o kahi kiʻi i hoʻokahi manawa ua kapa ʻia ʻo ia he Ala Eulerian , inā hoʻomaka a hoʻopau ke ala ma kahi like, ua kapa ʻia ʻo ia he kaapuni Eulerian.
E like me kā Euler mā i aʻo ai, a e like me kāu i kālailai ai i nā puʻupuʻu ʻelua i hala iho nei, ʻo ke kī i ka hiki ke loaʻa nā ala a me nā kaapuni Eulerian ʻo ka helu ʻana i ka helu o nā kikowaena i loaʻa ke kekelē ʻē.
Hiki iā ʻoe ke hana i nā kiʻi nani a hoʻokūkū kekahi i kekahi e ʻimi i kahi ala Eulerian. He kōkua nui ia e ʻike i kahi e hoʻomaka ai a hoʻopau i kāu ala. E hoʻāʻo i kēia:
ʻO ke ala Hamiltonian kekahi e kipa aku ana i kēlā me kēia kikowaena i hoʻokahi manawa. Inā hoʻomaka ke ala a hoʻopau ma kahi like, ua kapa ʻia ʻo ia he kaapuni Hamiltonian.
Ma keʻano laulā, ʻaʻole e like me nā ala Eulerian, ʻaʻole maʻalahi ka haʻi ʻana inā e loaʻa ana kahi ala Hamiltonian no kahi kiʻi i hāʻawi ʻia.
ʻO ka huakaʻi a ka Naita he puzzle ia he laʻana o ia ʻano paʻakikī. Manaʻo ʻoe he naita chess kāu i kau ʻia ma kekahi o nā huinahā o kahi papa chess nxm. Hiki i ka naita ke kipa aku i kēlā me kēia huinahā o ka papa chess i hoʻokahi manawa? Hiki iā ia ke hoʻi i kahi i hoʻomaka ai ma ka hopena? Hiki iā ʻoe ke hoʻololi i kēia i pilikia Hamiltonian Path ma ka hana ʻana i kahi pakuhi nona nā kikowaena e hōʻike ana i nā huinahā ma ka papa a he lihi kona ma waena o ʻelua mau kikowaena inā he neʻe naita e hele ana ma waena o lākou.
ʻO kahi pilikia ala Hamiltonian maʻamau ka Traveling Salesperson Problem (TSP). Manaʻo ʻia e makemake ana kekahi e kipa i nā kūlanakauhale āpau ma ke ala kūʻai aku, a manaʻo hou aʻe e hōʻike ana nā lihi e hoʻopili ana i kekahi o nā kūlanakauhale i nā manawa huakaʻi (a i ʻole nā mamao a i ʻole ke kumukūʻai) ma waena o nā kūlanakauhale. Pehea ʻoe e ʻike ai i kahi Hamiltonian Circuit e hoʻemi ana i ka manawa huakaʻi holoʻokoʻa (a i ʻole ka mamao a i ʻole ke kumukūʻai)? Hoʻoponopono nā kalaka lawe i kahi mana o kēia pilikia i kēlā me kēia lā.
Ma kēia mau kiʻi ʻelua, ua lepili ʻia kēlā me kēia lihi me kahi "kumukūʻai" no ka hele ʻana ma kēlā lihi. ʻO ka pilikia TSP ka loaʻa ʻana o kahi kaapuni Hamiltonian me ke kumukūʻai liʻiliʻi loa. Hiki iā ʻoe a me kāu keiki ke hana i nā palapala ʻāina no kekahi i kekahi a hoʻokūkū i kekahi kanaka e ʻimi i kahi kaapuni maikaʻi loa ma ka palapala ʻāina. E hoʻohana i nā helu a me nā nui palapala ʻāina e kūpono i ka pae akamai o kāu keiki.
Nā Lūlima Lima a me nā Kamaʻāina
Manaʻo ʻia he 8 mau kānaka ma kahi pāʻina a hana ʻia kekahi lulu lima. Loaʻa iā EFM kekahi mau Puzzles of the Week e kamaʻilio ana e pili ana i kēia kūlana. E hoʻohālike i kēia ma ka hoʻohana ʻana i 8 mau kikowaena, hoʻokahi no kēlā me kēia kanaka. E hana i kahi lihi ma waena o ʻelua mau kānaka inā lulu lima lākou. Hiki iā ʻoe ke hoʻohana i kēia ʻano kumu hoʻohālike like kahi e hōʻike ai nā lihi i nā poʻe i ʻike kekahi i kekahi, a i ʻole nā poʻe e pili ana.
Ma ke kumu hoʻohālike lima lima, ʻo ke kekelē o kēlā me kēia kikowaena, ʻo ia ka helu o kona mau lihi, ʻo ia ka helu o ka poʻe i lulu lima pū me ia (me ka hiki ke loaʻa ʻole o 0 mau lima lima no kahi kikowaena i hoʻokaʻawale ʻia). Ke nīnau nei kekahi o kā mākou mau puʻupuʻu inā hiki ke ʻokoʻa kēia mau kekelē āpau.
Nui nā nīnau e hiki ai i kekahi ke nīnau e pili ana i nā seti o nā kekelē hiki. Hiki paha i nā kekelē āpau ke like a i ʻole nā kekelē āpau? ʻO kahi mea hoihoi e pili ana i nā kiʻi āpau, ʻo ia ka huina o nā kekelē āpau i loko o kahi kiʻi he pālua ka helu o nā lihi (No ke aha?). No laila, i kā mākou pilikia lulu lima, pono mau ka helu like o ka poʻe e hana i ka helu ʻē o nā lulu lima. He aha nā kapu ʻē aʻe?
Manaʻo ʻoe he kiʻi kāu o nā kānaka a pau o ka honua, kahi e pili ai nā kānaka ʻelua inā ʻike lākou kekahi i kekahi. Hiki iā ʻoe ke hele mai kekahi kikowaena i kekahi kikowaena ʻē aʻe ma kēia kiʻi, a i ʻole e haki ana ia i nā kiʻi kaʻawale? No kahi ʻāpana i pili o kēia kiʻi, he aha ka nui o nā lihi āu e hele ai e loaʻa ma waena o kekahi mau kānaka ʻelua? I kekahi manawa ua kapa ʻia kēia ʻo ke kekelē o ka hoʻokaʻawale ʻana ma waena o nā kānaka ʻelua. Ua hoʻopili ʻia kēia manaʻo i nā mea hana keaka i hui pū i nā kiʻiʻoniʻoni, a hāʻawi ia i kēlā me kēia mea hana keaka i kahi Helu Kevin Bacon.
Nā Lāʻau ʻOhana
I loko o ke kumumanaʻo kiʻi, he kiʻi pili kahi lāʻau ʻaʻohe ona pōʻaiapuni i loko. Pēlā nō, hoʻokahi wale nō ala ma waena o nā kikowaena ʻelua. Hiki iā ʻoe ke hana i kiʻi mai nā pilina ʻohana ma ka hoʻohui ʻana i ʻelua mau kānaka inā he mamo kekahi na kekahi. Ua kapa pinepine ʻia kēia mau mea he mau lāʻau ʻohana.
Hiki iā ʻoe ke ʻimi pū me kāu keiki i ka mea e hana ʻia inā he lāʻau maoli kahi lāʻau ʻohana ma ke ʻano o ke kumumanaʻo kiʻi. Inā pēlā, ehia ka nui o ka poʻe ma kēlā me kēia pae? E hoʻomaopopo i ka pālua ʻana o ka nui o ka poʻe me kēlā me kēia pae (me ka hoʻohana ʻana i nā pilina olaola). E hoʻomaka ana me hoʻokahi kanaka, ʻo ka nui o nā hanauna he 1, 2, 4, 8, 16, a pēlā aku. He ʻumi hanauna i hala he 1024 poʻe. He iwakālua hanauna i hala he 1024 x 1024 poʻe. I nā hanauna he kanahā, e loaʻa iā ʻoe ka poʻe he nui ma mua o ka wā ma mua. Hiki i kāu keiki ke ʻike i ka mea i hewa?
Hoʻoluʻu kiʻi
E like me kāu e hiki ai ke aʻo i nā palapala kala, no kahi pakuhi i hāʻawi ʻia hiki iā ʻoe ke nīnau i ka helu liʻiliʻi loa o nā kala āu e pono ai e kala i kona mau kikowaena i ʻole e like ke kala o kekahi lihi ma nā wēlau ʻelua. Ua kapa ʻia kēia ʻo ka helu chromatic no ka pakuhi.
Aia kahi pilina pololei ma waena o nā palapala ʻāina pālahalaha a me nā kiʻi planar - e ʻae i nā kikowaena o ka kiʻi e kuhikuhi i nā ʻāpana o ka palapala ʻāina, a e loaʻa kahi lihi i loko o ka kiʻi i ka wā e kaʻana like ai nā ʻāpana ʻelua i kahi palena. ʻŌlelo ka theorem ʻehā kala e pono ana i kēlā me kēia palapala ʻāina pālahalaha ma ka nui o ʻehā mau kala, a lawe ʻia kēia hopena i nā kiʻi planar - ʻo ka helu chromatic no kekahi kiʻi planar he ʻehā a emi mai paha. E kaha kiʻi i kekahi mau kiʻi planar a hoʻāʻo e kala iā lākou me kāu keiki a nānā i ka hopena!
Hoʻopiʻi
He huakaʻi wikiwiki kēia o nā kumuhana a me nā puʻupuʻu hoʻomaka o ke Kumumanaʻo Kiʻi. ʻOiaʻiʻo, pono wau e waiho i ka nui. Manaʻolana wau ua loaʻa iā ʻoe a me kāu keiki kekahi mau mea hoihoi i waena o kēia mau puʻupuʻu āpau. I ka mahina aʻe e hoʻomau wau i kēia huakaʻi o nā kumuhana makemakika kiʻekiʻe e hiki ke maʻalahi, hoihoi, a leʻaleʻa no nā keiki ʻōpio.
Inā he mau nīnau a manaʻo paha kāu, e ʻoluʻolu e hoʻouna mai iā mākou! E hauʻoli mākou i ka manawa kūpono e kamaʻilio pū me ʻoe. Eia kekahi, inā makemake ʻoe e hana pū me mākou a i ʻole e kākoʻo iā mākou ma kekahi ʻano, makemake mākou e kamaʻilio pū me ʻoe e pili ana i nā ala e hiki ai iā mākou ke hana pū!
Augate 18, 2024
Twitter | Facebook | Instagram
He hui waiwai ʻole ʻo Early Family Math ma Kaleponi 501(c)(3), #87-4441486.
ʻO Chris Wright Chris@EarlyFamilyMath.org