Nūhou- HUASHIL
Hoʻomohala ʻOihana - Ua hoʻokaʻaʻike aku kahi ʻāpana kula nui ma Kanada iā EFM e pili ana i ka hana ʻana i nā hōʻike PD. Inā he mea hoihoi iā ʻoe ka loaʻa ʻana o kahi EFM PD, e hoʻonohonoho kākou i kahi mea [link]. Ma ke ʻano laulā, inā makemake ʻoe e uku i nā lilo huakaʻi a hāʻawi i nā manaʻo no nā mea EFM, hauʻoli wau e hele mai i kou ʻāpana a hana i nā hōʻike a me nā papa hana. Loaʻa iaʻu ʻelua mau kumuhana e hoʻomākaukau ai: hoʻokahi ma ke aʻo pāʻani ma ka lumi papa a ma ka home, a ʻo ka lua ma ka ʻimi pilikia ma ka lumi papa.
ʻAno no nā keiki kula kamaliʻi - Māhele II
I ka mahina i hala ua kākau wau e pili ana i nā ala e hiki ai iā ʻoe a me kāu keiki ke pāʻani me ka topology o nā piʻo. I kēia mahina makemake wau e piʻi i hoʻokahi ana kiʻekiʻe aʻe a ʻimi pehea e hiki ai iā ʻoe ke pāʻani me nā ʻili ʻelua-ana.
I ka loiloi ʻana, ʻo Topology e pili ana i ka hoʻomaopopo ʻana a me ka wehewehe ʻana i nā kinona. Inā he ʻelua mau kinona like ʻole kou, e like me ka pōpō a me ka ʻōmole o loko, pehea lā ʻoe e ʻike ai inā like lāua? He aha ke ʻano o ko lāua like ʻana?
ʻO ka maʻamau, noʻonoʻo like ka Topology i ʻelua mau mea inā hiki iā ʻoe ke kulou mālie, hoʻolōʻihi, a ʻūmiʻi paha i kekahi e lilo i kekahi. ʻO ka laʻana maʻamau, ua like ke kīʻaha kī me ka donut. Inā ʻoe e noʻonoʻo i ke kīʻaha kī i hana ʻia me ka lepo, hiki iā ʻoe ke hoʻololi mālie a ʻūmiʻi i ke kīʻaha o ke kīʻaha a hiki i ka wā e lilo ai ke kīʻaha kī i lima wale nō. I kēlā manawa, loaʻa iā ʻoe kahi donut!
Māhele
ʻO nā ʻili he mau hakahaka, inā he pepeke liʻiliʻi loa ʻoe ma luna o ka ʻili, ʻo ka mea a ka pepeke e ʻike ai e like me kahi ʻāpana o kahi ʻāpana pepa (e noʻonoʻo i ka poʻe Honua Palahalaha). Loaʻa i kekahi mau ʻili kahi lihi, e like me kahi ʻāpana pepa, a ʻo kekahi ʻaʻohe, e like me kahi poepoe (he pōpō).
ʻĀpana Möbius
ʻO kahi ʻili kaulana e pāʻani ai, ʻo ia ka ʻāpana Möbius. E hana i hoʻokahi ma ka lawe ʻana i kahi ʻāpana pepa haiki iki, e wili iki iā ia, a laila e hoʻopili i nā wēlau ʻelua (me ke kāpili, ka lipine, a i ʻole nā staples).
ʻO ka mea mua e ʻike ai, hoʻokahi wale nō ʻaoʻao o kēia kaha. Inā hoʻomaka ʻoe ma kekahi wahi a hele a puni ka ʻili, hiki iā ʻoe ke hele mālie i kekahi wahi ʻē aʻe ma nā wahi āpau o ka ʻili (me ka ʻole o ka hele ʻana ma luna o ka lihi).
ʻO kekahi ʻano e pono e hoʻāʻo ai, ʻo ia ka mea e hana ʻia ke ʻoki ʻoe i ke kaula i waenakonu a puni. ʻO ka maʻamau, ke ʻoki ʻoe i kahi mea i waenakonu, loaʻa iā ʻoe ʻelua ʻāpana e like ke ʻano. E wānana kāu keiki i ka mea e hana ʻia ma mua o kou hana ʻana.
ʻO ka mea aʻe, e nānā i ka mea e hana ʻia ke lawe ʻoe i ka hopena o ka ʻoki āu i hana ai a ʻokiʻoki i lalo i waenakonu - ua kahaha hou ʻoe? ʻO kekahi hoʻokolohua ʻē aʻe, ʻo ia ke hana i kahi laina a puni kahi hapakolu o ke ala mai ka lihi a laila ʻokiʻoki ma kēlā laina. He aha ka wānana i kēia manawa?
Ke hana ʻana i ka Polyhedra me nā ʻupena
ʻO ke ʻano o "Poly" he nui. ʻO nā Polygons he mau mea me nā ʻaoʻao he nui, a ʻo nā polyhedra he mau mea me nā helehelena he nui. Hiki iā ʻoe ke kope i nā "ʻupena" (loaʻa ma ka pūnaewele holoʻokoʻa) e kaha kiʻi i nā ʻano ma ka pepa paʻakikī e ʻoki a hana i nā polyhedra hoihoi he nui. ʻAʻole wale kēia he papahana kūkulu hoihoi, akā i ka pau ʻana o nā kumu hoʻohālike, e loaʻa iā ʻoe nā tetrahedrons kino, nā cubes, nā octahedrons, a me nā ʻano hoihoi ʻē aʻe no kāu mau keiki e nānā a noʻonoʻo ai.
ʻO kahi hoʻokolohua e hana ai me kēia mau polyhedra, ʻo ia ka helu ʻana i ka Helu Euler. E hoʻohui i ka helu o nā helehelena i ka helu o nā kihi, a laila e unuhi i ka helu o nā kihi. Pono ʻoe e loaʻa mau ka helu 2! No ka laʻana, no kahi cube kēia (6 + 8) - 12 = 2. ʻO kēia helu ka Helu Euler no kahi sphere, a ʻokoʻa kēia helu mai ka ʻili a i ka ʻili (inā ʻoe e hana i kahi hoʻokolohua like ma kahi torus e loaʻa iā ʻoe kahi pane ʻokoʻa).
Ke hana ʻana i nā ʻili me nā Polygons
E like me ka mea i hana ʻia me ke kaha Möbius, hiki iā ʻoe ke hoʻopili i nā kihi o kahi polygon e hana i nā ʻili like ʻole. I ka hapanui o nā hihia, ʻoi aku ka manaʻo o kēia ma mua o ka hana (ʻoiai ʻaʻole hiki ke hana ʻia ka nui o nā "hoʻopili" me nā mea ola maoli). ʻOiai naʻe, hana lākou no nā hoʻokolohua noʻonoʻo maikaʻi a me kekahi mau pāʻani maikaʻi.
E hoʻohana i ka pepa
Inā ʻoe e lawe i kahi ʻāpana pepa a hoʻopili i nā ʻaoʻao ʻē aʻe ma ke ʻano maoli, e loaʻa iā ʻoe kahi cylinder. He ʻili kēia me ʻelua mau pōʻai kaʻawale no kona lihi. Inā ʻoe e lawe i kahi ʻāpana pepa, e wili iā ia, a hoʻopili i nā ʻaoʻao ʻē aʻe, e loaʻa iā ʻoe kahi kaha Möbius. He ʻili kēia me hoʻokahi pōʻai wale nō no kona lihi.
Inā ʻoe e lawe i ka cylinder āu i hana ai ma mua a hoʻopili pū i kona mau wēlau ʻē aʻe, e loaʻa iā ʻoe kahi torus (kahi ʻōmole o loko a i ʻole ka ʻili o kahi donut). Inā ʻoe e lawe i ka cylinder a hoʻopili pū i kona mau wēlau ʻē aʻe "i loko i waho" e loaʻa iā ʻoe kahi ʻōmole Klein. Eia kahi kiʻi a nā mea pena kiʻi e hōʻike ana i ke ʻano o kahi ʻōmole Klein inā hiki ke ola i ʻekolu mau ana (ʻaʻole hiki).
ʻOi aku ka leʻaleʻa o kahi kumu hoʻohālike kamepiula
I mea e ola ai kēia no kāu keiki, aia ma ka pūnaewele www.geometrygames.org kahi hōʻiliʻili o nā pāʻani maʻamau e hiki ke pāʻani ʻia ma nā ʻili. E hele i kā lākou ʻāpana "Torus Games" a ʻike pehea e loli ai nā mea ma kahi torus a i ʻole Klein Bottle ke pāʻani ʻoe iā Tic-Tac-Toe, e hoʻohui i kahi puzzle jigsaw, a i ʻole e hele i loko o kahi maze.
Nā Tile
He hana maʻamau na nā keiki ka pāʻani ʻana me nā poloka hoʻohālike e hana i nā hoʻohālike a me nā tile. Hiki iā ʻoe ke loaʻa nā ʻano hoʻohālike hoihoi o nā tile a puni ʻoe i nā wahi kūlanakauhale. E aʻo nui kāu keiki i ka wā e hoʻopili ana i nā polygons e ʻike i ka mea e pono ai a me ka mea ʻaʻole.
ʻO nā tile maʻamau nā mea i hoʻohana ʻia ai hoʻokahi wale nō ʻano polygon maʻamau (ua like nā kihi a me nā ʻaoʻao āpau). Eia nā tile maʻamau ʻekolu e hoʻohana ana i kahi huinakolu, huinahā, a me ka hexagon. Ua hoʻokomo wau i kahi hoʻāʻo e hoʻohana i nā pentagons e hōʻike pehea e hana ʻole ai nā kihi.
ʻEwalu mau tile semi-regular, i hōʻike ʻia ma lalo nei. No nā tile maʻamau a me nā tile semi-regular, ua like like ke ʻano o ka nānā ʻana mai kekahi piko. He mea hoihoi ka noiʻi ʻana no kahi keiki makua e ʻike i ke kumu he 11 wale nō kēia mau tile me kēia waiwai.
ʻO kekahi kahua pāʻani tile hoihoi ʻo ia ka pāʻani me nā tile aperiodic. ʻO ka mea nui, hiki ke leʻaleʻa ka hoʻohana ʻana i nā tile Penrose. ʻO ka mea maikaʻi e pili ana i nā ʻāpana e koi ai i nā tile aperiodic, ʻaʻole e paʻa kāu keiki i ka hana hou ʻana i ke ʻano like.
Waihoʻoluʻu Palapala ʻĀina
Ke hoʻoluʻu ka mea hana palapala ʻāina i kahi palapala ʻāina, hoʻohana lākou i nā kala like ʻole no nā ʻāpana e kaʻana like ana i kahi palena. ʻO kahi nīnau makemakika kūlohelohe e kū mai ana: Ehia mau kala āu e pono ai no kahi palapala ʻāina i hāʻawi ʻia? I ka makahiki 1976, ua hōʻoia hope ʻia ua lawa nā kala ʻehā no kekahi palapala ʻāina pālahalaha maʻamau (ʻo ka maʻamau e pili ana i ke koi ʻana i nā ʻāpana āpau e hana ʻia i hoʻokahi ʻāpana).
He ʻano pōʻaiapili ʻole ka Theorem ʻEhā Waihoʻoluʻu a me kāna hōʻoia, akā hiki iā ʻoe a me kāu keiki ke leʻaleʻa nui i ke kala ʻana i nā ʻano palapala ʻāina like ʻole.
Nā palapala ʻāina hiki ke kala ʻia he 2
E hoʻokūkū i kāu keiki e hoʻohana i ʻelua wale nō kala e kala ai i kahi palapala ʻāina e like me kēia (ʻaʻole me waho).
Hiki ke kala ʻia kekahi palapala ʻāina i hana ʻia ma ka hoʻohui ʻana i kahi kaʻina o nā laina (pololei a piʻo paha) me ka hoʻohana ʻana i ʻelua mau kala. Eia kahi kaʻina o nā kiʻi e hōʻike ai i ke kumu o ia ʻoiaʻiʻo. I kēlā me kēia manawa āu e hoʻohui ai i kahi laina hou, e hoʻohuli wale i nā kala āpau ma kekahi ʻaoʻao o ka laina e hoʻoponopono ai i nā mea āpau.
He mea hoʻowalewale ke kuhi he hiki ke waihoʻoluʻu ʻia kekahi palapala ʻāina inā he helu like nā wahi e pili ana i kona mau kikowaena (kihi). E nānā i kēia me kāu keiki.
Nā palapala ʻāina hiki ke kala ʻia he 3
Inā he ʻāina ko ka palapala ʻāina me kahi helu ʻē o nā ʻāina e kaʻana like ana i nā ʻaoʻao me ia, pono kēia palapala ʻāina i ʻehā kala. No ke aha mai? Ma ka palapala ʻāina o ʻAmelika Hui Pū ʻIa, aia ʻo Nevada i ʻelima mau mokuʻāina e pili ana iā ia, no laila pono ka palapala ʻāina o ʻAmelika Hui Pū ʻIa i 4 mau kala. He mea hoʻowalewale ke kuhi inā he helu like ko nā hoalauna o nā ʻāina āpau, a laila hiki ke kala ʻia ka palapala ʻāina i 3 kala - he ʻoiaʻiʻo anei?
Ke kala ʻana i nā tile maʻamau a me nā tile hapa-maʻamau
E nānā hou i nā tile 11 i hōʻike ʻia ma mua. Ehia mau kala e pono ai no kēlā me kēia?
Nā palapala ʻāina kala ma nā ʻili ʻē aʻe
Hoʻololi nā mea no nā palapala ʻāina ma kahi torus a i ʻole nā ʻili ʻē aʻe. No kahi torus, hiki i kahi palapala ʻāina ke koi aku i 7 mau kala! Ma kahi kaha Möbius hiki iā ʻoe ke pono a hiki i 6 mau kala! E leʻaleʻa i ka hana ʻana i nā palapala ʻāina ma kēia mau ʻili a ʻike i ka nui o nā kala e lawe ai kēlā me kēia palapala ʻāina.
Hoʻopiʻi
He kahua pāʻani kūlohelohe ke ʻano o nā kinona no kahi keiki ʻōpio. I ka mahina aʻe e hoʻomau wau i kēia huakaʻi o nā kumuhana makemakika kiʻekiʻe e hiki ke maʻalahi, hoihoi, a leʻaleʻa hoʻi no nā keiki ʻōpio.
Inā he mau nīnau a manaʻo paha kāu, e ʻoluʻolu e hoʻouna mai iā mākou! E hauʻoli mākou i ka manawa kūpono e kamaʻilio pū me ʻoe. Eia kekahi, inā makemake ʻoe e hana pū me mākou a i ʻole e kākoʻo iā mākou ma kekahi ʻano, makemake mākou e kamaʻilio pū me ʻoe e pili ana i nā ala e hiki ai iā mākou ke hana pū!
Lulai 18, 2024
Twitter | Facebook | Instagram
He hui waiwai ʻole ʻo Early Family Math ma Kaleponi 501(c)(3), #87-4441486.
ʻO Chris Wright Chris@EarlyFamilyMath.org