Nā Lio o Debre Birhan

by

Hoʻohālike ʻia e

kiʻi-ʻike
kiʻi-ʻike

He lio ʻo Chalew e huki ana i ke kaʻa.

Ke hāpai nei ʻo ia i nā ukana kaumaha ma ke alanui ʻiliʻili o Debre Birhan.

Hana ʻo ia mai ke kakahiaka a hiki i ke ahiahi.

  1. Huki ʻo Chalew i nā ukana kaumaha a hana i kahi hana paʻakikī. Ua ʻike anei ʻoe i kekahi holoholona e pono e hana i ka hana?
  2. He ʻano huinahā ka huinahā me ʻehā ʻaoʻao pololei e like me ke ʻano o kēia ʻaoʻao. E kuhikuhi i kekahi mau ʻano ma kēia kiʻi he mau huinahā a he poepoe kekahi.
  3. Ehia mau huinahā like hiki iā ʻoe ke loaʻa ma kahi āu e noho nei i kēia manawa?
kiʻi-ʻike

ʻAʻole i loaʻa iā Chalew ka manawa kūpono e hoʻomaha ai.

ʻAʻole lawa kāna meaʻai e ʻai ai.

Kuʻi akula ka mea hoʻokele o ke kaʻa iā ia e hele wikiwiki.

  1. Pehea kou manaʻo no ke ʻano o ka hana a ka mea hoʻokele iā Chalew?
  2. He aha kekahi mau ala e mālama ai i nā holoholona, ​​a i ʻole nā ​​kānaka, e hoʻāʻo ai e hoʻokō iā lākou i kāu makemake? No nā kānaka, hiki iā ʻoe ke ʻōlelo "e ʻoluʻolu," a hana kēlā i kekahi manawa.
  3. He aha ka mea e hoʻoikaika ai iā ʻoe e hana i nā mea no nā poʻe ʻē aʻe?
kiʻi-ʻike

I kekahi lā, ua ʻākoakoa nā mea hoʻokele kaʻa a pau no kahi hoʻolewa.

Ua waiho ʻia nā lio kaʻa e ʻai i ka ʻai ma kahi kula kokoke.

Ua hoʻomaka lākou e kamaʻilio e pili ana i ko lākou kūlana weliweli.

  1. E helu i ka nui o nā kānaka a me ka nui o nā lio. He nui aku anei nā kānaka a i ʻole nā ​​lio? Ehia hou aku?
  2. E hoʻohana i ka helu ʻana ma o 2 e helu ai i ka nui o nā wāwae o nā kānaka. Hiki iā ʻoe ke helu i kēlā kiʻekiʻe?
  3. He aha kāu e kāpae ai i ka helu ʻana e helu ai i ka helu o nā wāwae o nā lio? He helu nui loa kēlā. Hiki iā ʻoe ke kāpae i ka helu ʻana i kēlā kiʻekiʻe?
kiʻi-ʻike

“ʻAʻole kūpono koʻu kāʻei iaʻu. Ua paʻa loa a ʻoki i koʻu ʻili,” wahi a kekahi lio.

“ʻO wau nō hoʻi, ʻo wau nō hoʻi,” ʻae maila kekahi.

  1. Pehea e kamaʻilio ai nā lio maoli kekahi i kekahi?
  2. ʻO wai nā ʻāpana o ka lio e hele pū ana, a ʻo wai ka mea ʻaʻole?
  3. ʻIke ʻia nā ʻāpana kino e hui pū ana ma nā ʻaoʻao ʻē aʻe o ke kino o ka lio. Hiki iā ʻoe ke noʻonoʻo i nā holoholona ʻē aʻe e like me ia? Hiki iā ʻoe ke noʻonoʻo i kekahi i like ʻole me ia?
kiʻi-ʻike

ʻŌlelo maila kekahi lio ʻelemakule. “Ua aneane ʻoʻopa wau ma muli o nā kui a lākou e kuʻi ai i loko o koʻu mau kapuaʻi wāwae.”

Kūnou akula nā lio hou aku me ka ʻae.

  1. No ke aha ʻoe i manaʻo ai ua hana ʻino nā mea nona nā lio? Ua manaʻo ʻino anei nā mea nona a ʻaʻole anei lākou i ʻike i kā lākou mea e hana nei?
  2. He aha kou manaʻo e pono ai i nā lio ke hana e pili ana i ka hana ʻino ʻia ʻana?
  3. ʻElima lio. Ehia huelo, pepeiao, a me nā wāwae? Ua kāpae anei ʻoe i ka helu e ʻike ai i nā pepeiao a me nā wāwae, a i ʻole ua hoʻomaka ʻoe me ka helu o nā huelo a me nā mea pālua?
kiʻi-ʻike

"Hana nui mākou, akā ʻo ka hapa nui o ko mākou mau mea nona mākou e hana ʻino mai iā mākou. ʻAʻole ʻike ka hapa nui pehea e mālama ai iā mākou," wahi a Chalew.

Ua ʻae like nā lio a pau.

  1. He aha kou manaʻo e hōʻike mai ana ʻo Chalew iā lākou e hana ai e pili ana i ko lākou kūlana maikaʻi ʻole?
  2. Ma kēia kiʻi, ua hoʻohui ʻia nā lio ʻelima i ʻelua mau pālua me kekahi i koe. Aia kekahi ala e hoʻohui ai i kēia mau lio ʻelima i mau pālua i ka manawa hoʻokahi? I ka wā e loaʻa ai kekahi mau mea i hiki ʻole ke hoʻohui ʻia, ua kapa ʻia kēlā ma ka helu ʻē.
  3. E noʻonoʻo i kekahi mau helu ʻē aʻe. Ke loaʻa iā ʻoe ʻelua mau kānaka a me kahi helu ʻē o nā mea, ʻaʻole hiki ke hāʻawi iā lākou i ka helu like, no laila ʻaʻole hiki iā ʻoe ke kaʻana like i nā mea.
kiʻi-ʻike

“Pono mākou i nā kūlana maikaʻi aʻe. E hele kākou i ka hoʻopaʻi!” wahi a Chalew. Ua ʻoliʻoli nā lio!

Ua hoʻoholo lākou e noho ma ke kula a hiki i ka ʻae ʻana o nā mea hoʻokele kaʻa e hoʻololi.

  1. Hana ʻia kahi hoʻopaʻapaʻa ke hōʻole kahi hui limahana e hana a koi aku e mālama maikaʻi ʻia e kā lākou ʻoihana. I kekahi manawa hele ka poʻe i ka hoʻopaʻapaʻa e loaʻa ai nā kūlana hana ʻoi aku ka maikaʻi, a i kekahi manawa hana lākou ia mea e uku nui ʻia.
  2. He aha ka mea weliweli no ke kanaka ke hoʻopau lākou i ka hana? (ʻAʻole paha lākou e uku ʻia no ka manawa lōʻihi a nalowale paha kā lākou hana.)
  3. ʻO nā helu i hiki ke hoʻopili ʻia ua kapa ʻia he mau helu like. ʻEono lio ma kēia kiʻi. Hiki iā ʻoe ke hoʻopili iā lākou a pau? He helu ʻē a he helu like paha ka ʻeono?
kiʻi-ʻike

ʻAʻole ʻike nā mea hoʻokele kaʻa i ka mea e hana ai.

"Hiki iaʻu ke kiʻi i kahi lio ʻē aʻe," wahi a kekahi mea hoʻokele.

Akā, ʻo ka hapa nui o nā mea hoʻokele e pono ana i kā lākou mau lio e loaʻa ai kahi ola.

  1. ʻEhia ka poʻe ma kēia kiʻi? Inā ʻoe e lawe (e unuhi) i nā mea ʻelua e noho ana i lalo, ehia ka poʻe e kū ana i luna?
  2. Aia kekahi helu ʻē a ʻekahi paha o ka poʻe i loko o ka lumi? Hiki ke hoʻokaʻawale ʻia i ʻelua hui like? Inā hiki, he helu ʻēkahi ia a inā ʻaʻole, he helu ʻē.
  3. He aha ka mea e hopohopo ai nā mea nona? Ke hopohopo nei lākou i ka manaʻo o nā lio a i ʻole ke hopohopo nei lākou no kā lākou ʻoihana?
kiʻi-ʻike

Ua mālama nā mea hoʻokele i kahi hālāwai e kūkākūkā i ka hoʻopaʻapaʻa. Ua hoʻopaʻapaʻa lākou no ka manawa lōʻihi.

“Malia paha ua pololei nā lio,” wahi a kekahi kanaka. “No ke aha lākou e loaʻa ai nā kūlana maikaʻi aʻe?” i nīnau ai kekahi.

  1. E kuhi i ka nui o ka poʻe e piha ana i loko o ka lumi a laila e helu, e like me kou hiki, i ka nui o ka poʻe ma laila. ʻO kahi kuhi he kuhi naʻauao ia e pili ana i ka ʻike hapa, e like me ka nānā wikiwiki ʻana.
  2. Hiki i ka hana ʻana i nā kuhi he pāʻani leʻaleʻa. Ke hele wāwae ʻoe, e hana nā mea a pau i kahi kuhi o kahi hui o nā mea, a laila e helu pono i ka nui o lākou, a e ʻike i ka mea kokoke loa i ka pane kūpono.
  3. Pehea lā e ʻike ai nā mea nona ka makemake o nā lio? Ua kamaʻilio anei nā lio me lākou?
kiʻi-ʻike

Ua laha ka hahau ana o na lio mai ke kulanakauhale o Debre Birhan ma o Aitiopa.

Ua hōʻole kokoke i ʻekolu miliona lio e hana.

“Ua pau kāua! E hana pono mai ʻoe iā mākou!” wahi a lākou.

  1. ʻEkolu miliona ka nui o nā lio! Hiki iā ʻoe ke noʻonoʻo i kahi mea a puni ʻoe he ʻoi aku ma mua o hoʻokahi haneli? ʻOi aku ma mua o hoʻokahi tausani?
  2. Ua lohe anei ʻoe i nā poʻe hana e hele ana i ka hoʻopaʻi ma kahi kokoke iā ʻoe? Ua holo pono anei ka hoʻopaʻi, a ua haʻalele paha nā mea hoʻopaʻi ma mua o ka loaʻa ʻana o kā lākou makemake?
  3. He aha kāu e hana ai ke makemake maoli ʻoe i kekahi mea a ʻaʻole like me ʻoe e loaʻa ana? Ke holo pono nei anei?
kiʻi-ʻike

No laila, ua koi ʻia nā mea hoʻokele kaʻa e hoʻololi.

Ua ʻae lākou i nā kūlana maikaʻi aʻe a me ka mālama kūpono no nā lio a pau.

Ua aʻo lākou pehea e mālama ai i nā lio, a mālama iā lākou i ke olakino.

  1. ʻO ka mālama pono ʻana i nā lio ka mea kūpono e hana ai no nā lio, a ʻo ia ka mea akamai e hana ai e hoʻoikaika i nā lio e hana i ka hana maikaʻi aʻe!
  2. Inā he manaʻo maikaʻi ka mālama pono ʻana i nā lio, no ke aha i hana ʻole ai nā mea hoʻokele i kēia i ka wā a pau?
  3. I kekahi manawa hana ka poʻe i kahi mea i manaʻo ʻia he maʻalahi, akā he manaʻo maikaʻi ʻole ia i ka wā lōʻihi. Ua hoʻopaneʻe paha ʻoe i ka hana ʻana i kahi mea āu i makemake ʻole ai?
kiʻi-ʻike

Mālie, ua holomua ka ola o nā lio.

Ua lawa kā lākou meaʻai a me ka hoʻomaha. Ua kūpono ko lākou mau kāʻei. Ua loaʻa iā lākou nā kāmaʻa maikaʻi no ko lākou mau kuʻekuʻe wāwae.

Ua lilo ʻo Old Chalew i meʻe no nā lio a pau!

  1. Ua lawe ʻo Chalew i kahi pilikia a ua kōkua i kahi kumu koʻikoʻi. Hiki iā ʻoe ke noʻonoʻo i kahi kanaka nāna i hana pēlā?
  2. Ua hana anei ʻoe i kahi mea nui loa e kōkua i kahi kanaka a i ʻole kahi hui o ka poʻe e pono ai ke kōkua? Ua hana anei ʻoe i kahi ʻokoʻa no lākou?
  3. Pehea kou manaʻo ke kōkua ʻoe i nā poʻe ʻē aʻe?

Ua noa iā ʻoe ke hoʻoiho, kope, unuhi a hoʻololi paha i kēia moʻolelo a hoʻohana i nā kiʻi inā ʻoe e hoʻopili i kēia ʻano:

Nā Lio o Debre Birhan
Mea kākau — Mezemir Girma
Kii — Yirgalem Birhanu
ʻŌlelo — Pelekania
Pae — Nā paukū mua
© African Storybook Initiative 2020
Nā Mea Maʻamau Hana: Attribution 4.0
Puna www.africanstorybook.org

Prev
Page 1 o 13
Aʻe